Pobl Digartref
Cyflwyniad
Os ydych chi’n ddigartref, rhaid i’r Cyngor wneud nifer o ymholiadau ynglyn â’ch sefyllfa, yn ôl y gyfraith. Mae’r broses hon yn dechrau pan fyddwch yn nodi eich bod yn ddigartref wrth wneud cais am dy.
Mae pob achos digartrefedd yn wahanol, ac mae’r ymholiadau y bydd y Cyngor yn eu gwneud yn dibynnu ar eich amgylchiadau.
Bydd yr adrannau canlynol o’r ffeil ffeithiau yn eich arwain trwy’r broses digartrefedd.
Esbonio digartrefedd
- Nad oes gennych unrhyw lety rydych yn byw ynddo’n gyfreithiol; neu
- Rydym yn cytuno nad yw’n rhesymol i chi fyw yn eich llety; neu
- Mae gennych le i fyw, ond ni allwch gael mynediad iddo; neu
- Rydych yn wynebu trais/aflonyddwch, neu rydych mewn perygl o ddioddef trais/aflonyddwch; neu
- Rydych yn byw mewn lle fel ty ar gwch neu garafán, ac nid oes unlle i chi ei roi a byw ynddo;
- Efallai y cewch eich ‘bygwth â bod yn ddigartref’ os ydych yn mynd i golli’ch cartref o fewn 28 diwrnod.
Efallai y byddwn yn gofyn i chi ddarparu tystiolaeth o’ch amgylchiadau, e.e. rhybudd gan eich landlord i adael.
Ydych chi'n gymwys am gymorth?
- Nad ydych wedi byw yn y D.G.; Gweriniaeth Iwerddon; Ynysoedd y Sianel neu Ynys Manaw am y 5 mlynedd diwethaf; ac nad ydych yn cael eich ystyried fel preswylydd sydd wedi setlo yma; neu
- Rydych yn unigolyn o genedl Ewropeaidd, ac rydych yn torri "Cyfarwyddeb Cartref"; neu
- Rydych wedi hawlio lloches ers cyrraedd y wlad hon o dramor neu wrth i chi gyrraedd y wlad, a bod y Swyddfa Gartref yn dal i ystyried eich cais; neu
- Rydych yn fewnfudwr anghyfreithlon; neu
- Rydych wedi aros yn hirach na’r amser penododedig i chi gael byw yn y D.G.; neu
- Dim ond ychydig o’r amser penodedig sydd ar ôl i chi aros yn y wlad hon (er enghraifft myfyrwyr ac ymwelwyr), ac nid ydych yn gallu hawlio cymorth cyhoeddus gydag arian na llety.
- Mae’r maes hwn yn faes cymhleth. Bydd eich swyddog digartrefedd yn gallu rhoi cyngor mwy manwl i chi, os yw hynny’n berthnasol.
- Os ydych yn geisiwr lloches ac nad ydych yn gymwys i gael llety, byddwn yn dal i allu’ch cynghori ynglyn â pha asiantaethau eraill a fydd yn gallu’ch helpu.
Angen blaenoriaeth
Efallai eich bod angen blaenoriaeth os:
- Oes gennych o leiaf un plentyn sy’n ddibynnol arnoch; neu
- Rydych yn feichiog; neu
- Rydych yn ddigartref oherwydd trais yn y cartref; neu
- Rydych yn ddigartref oherwydd effaith trychineb megis tân neu ddilyw; neu
- Rydych yn ddiamddiffyn am un o’r rhesymau canlynol:
- Henaint
- Eich bod yn 16 neu'n 17 mlwydd oed
- Eich bod rhwng 18 a 21 mlwydd oed ac wedi bod mewn gofal yn y gorffennol
- Salwch meddyliol neu anabledd
- Anabledd corfforol
- Eich bod wedi dioddef trais neu aflonyddwch
- Eich bod yn gyn aelod o’r Lluoedd Arfog
- Eich bod yn gyn garcharor
- Unrhyw reswm arbennig arall
Byddwn hefyd yn rhoi blaenoriaeth i bobl sy’n arfer byw gyda chi, neu unrhyw un yr ydym yn derbyn y byddant fel arfer yn byw gyda chi.
Os ydych yn ddigartref, yn gymwys a’ch bod ag angen blaenoriaeth, rhaid i’r Cyngor sicrhau llety dros dro i chi tra bydd yn gorffen gwneud ei ymholiadau eraill.
Bod yn ddigartref o fwriad
Ydych chi wedi dod yn ddigartref o fwriad?
Efallai y bydd y Cyngor yn dweud eich bod yn ddigartref o fwriad os yw’n teimlo eich bod yn ddigartref oherwydd eich ymddygiad afresymol eich hun.
Os ydych yn ddigartref a’ch bod ag angen blaenoriaeth, ond eich bod yn ddigartref o fwriad, dyletswydd cyfyngedig sydd gennym i ddarparu llety dros dro ar eich cyfer.
- Os wnaethoch adael eich cartref, naill ai yn y DG neu dramor, yn wirfoddol, er y byddai hi wedi bod yn rhesymol i chi barhau i fyw yno;
- Os ydych wedi cael eich gyrru o’ch cartref oherwydd dyledion rhent neu forgais, mewn amgylchiadau lle nad oedd yna reswm da dros beidio â thalu;
- Os cawsoch eich gyrru o’ch cartref am ymddwyn yn anghymdeithasol, er enghraifft aflonyddwch neu ddelio cyffuriau;
- Os ddewisoch werthu’ch ty heb reswm da;
- Os ddewisoch roi’r gorau i’ch gwaith, a oedd yn cynnwys llety, heb reswm da.
Cysylltiad lleol â Phowys
Oes gennych chi gysylltiad lleol? I gael cysylltiad lleol, rhaid i chi fod;
- Wedi byw ym Mhowys am 3 o’r 5 mlynedd diwethaf; neu
- Wedi byw ym Mhowys am 6 o’r 12 mis diwethaf; neu
- Mewn swydd barhaol ym Mhowys; neu
- Bod gennych berthnasau agos sydd wedi byw ym Mhowys am y 5 mlynedd diwethaf; neu
- Unrhyw amgylchiadau arbennig y mae’r Cyngor yn derbyn sy’n eich gwneud yn eithriad i’r rheolau hyn;
Os nad oes gennych gysylltiad lleol ag unrhyw le, rhaid i’r Cyngor yr ydych wedi gwneud cais iddo gymryd cyfrifoldeb.
Os oes gennych gysylltiad lleol ag ardal Cyngor arall (a dim cysylltiad lleol â Phowys), efallai y bydd Powys yn cyfeirio eich cais am ddigartrefedd at y Cyngor arall.
Llety dros dro
Os ydych yn ddigartref ac yn gymwys, byddwn yn trefnu llety dros dro i chi, naill ai tra bydd y Cyngor yn gwneud ei ymholiadau neu’n dilyn ei benderfyniad.
Beth yw Llety Dros Dro?
| Llety | Defnydd |
| Gwely a Brecwast | Defnyddir yr opsiwn yma dim ond pan nad oes unrhyw lety addas arall ar gael. |
| Hosteli | Mae gan y Cyngor ei hosteli ei hunan sy'n addas ar gyfer pob math o bobl ddigartref. Mae'r rhan fwyaf o hosteli wedi eu lleoli o fewn prif ardaloedd poblogaeth Powys. |
| Llochesau | Mae'r Cyngor yn cydweithio'n agos gyda Chanolfannau Argyfwng Teuluol Sir Drefaldwyn a Chymorth i Fenywod, ac mae gennym gytundebau/trefniadau gyda mudiadau eraill ym Mhowys. |
Mae nifer o asiantaethau yn cydweithio i wneud yn siwr fod pob llety dros dro o safon resymol.
Mae Shelter Cymru, Gwasanaethau Cymdeithasol, Gwarchod y Cyhoedd, yr Awdurdod Iechyd a’r Gwasanaeth Addysg ymhlith yr asiantaethau sy’n cydweithio gyda’r gwasanaeth digartrefedd er mwyn sicrhau bod teuluoedd ac unigolion yn derbyn y cymorth sydd ei angen arnynt, waeth pa mor fyr y byddant yn aros.
Am ba mor hir fydd llety’n cael ei ddarparu?
Os ydych yn parhau i fod yn gymwys, mae’n ddyletswydd arnom i barhau i gynnig llety dros dro hyd nes y byddwch yn sicrhau llety parhaol. Er enghraifft, pan fyddwch yn derbyn cynnig am denantiaeth barhaol addas gan y Cyngor neu’r Gymdeithas Dai.
Opsiynau ailgartrefu
Yn ogystal â llety dros dro, mae’n bosibl y byddwn yn rhoi blaenoriaeth i unigolyn/teulu ar gynllun dyrannu’r Cyngor. Rhoddir blaenoriaeth drwy wobrwyo pwyntiau yn unol â’r penderfyniad a wnaed ar fod yn ddigartref. Cyfeiriwch at Gynllun Dyrannu’r Cyngor am fanylion llawn.
Efallai y bydd cynlluniau dyrannu Cymdeithasau Tai hefyd yn rhoi blaenoriaeth i unigolion/teuluoedd digartref. Fe all y Cyngor anfon eich manylion at y landlordiaid hyn os byddwch wedi nodi diddordeb ar eich ffurflen gais. Efallai yr hoffech gofrestru gyda hwy ar wahân hefyd.
Os ydych o’r farn fod y cynnig a gawsoch yn anaddas, mae gennych hawl i ofyn am arolwg (gweler yr adran nesaf)
Os oes gennych unrhyw anghenion arbennig ynglyn â’r math o lety, neu’r lleoliad, mae’n hanfodol eich bod yn nodi hyn ar eich ffurflen gais ac yn trafod y mater â’r Swyddog Digartrefedd. Bydd hyn yn helpu sicrhau na fydd unrhyw gynigion anaddas yn cael eu cynnig i chi.
Gofyn am adolygiad o gynnig
Rhaid i bob cynnig o lety dros dro neu lety parhaol fod yn “addas”. Ni fyddwch yn gallu gofyn am adolygiad mewn perthynas â llety dros dro sy’n cael ei ddarparu tra bod y cyngor yn gorffen ymholiadau, hyd nes y bydd penderfyniad wedi’i wneud, a’r dyletswydd wedi’i dderbyn.
Mae gennych hawl i ofyn am adolygiad o fewn 21 niwrnod o dderbyn y cynnig / hysbysiad o benderfyniad.
Os hoffech ddefnyddio’ch hawl am arolwg, gallwch:
1. Dderbyn y cynnig a gofyn am arolwg o’i addasrwydd.
Ni fydd symud i mewn yn effeithio ar y dull adolygu. Os ydych yn llwyddiannus, bydd llety arall yn cael ei gynnig i chi, (dyma’r dull a argymhellir gan y Cyngor); neu
2. Gwrthod y cynnig a gofyn am adolygiad o’i addasrwydd.
Os byddwch yn gwrthod y cynnig, bydd y llety’n cael ei gynnig i rywun arall, ac ni fydd cyfle i chi ei dderbyn eto. Os byddwch yn llwyddiannus, bydd dyletswydd y Cyngor tuag atoch yn parhau, a byddwch yn cael cynnig arall.
Bydd gofyn i chi nodi’ch rhesymau dros ofyn am arolwg yn ysgrifenedig, a byddwn yn rhoi gwybod i chi sut i apelio.
Byddwn yn gwneud penderfyniad mor gyflym ag y gallwn (er bod gennym 8 wythnos o’r dyddiad y gwnaethoch ofyn am arolwg).
Os bydd yr adolygiad yn mynd yn eich erbyn:
1. Llety dros dro:
Os oeddech wedi derbyn y cynnig ac wedi symud i mewn, ni fyddwn yn cynnig unrhyw beth arall i chi, a bydd disgwyl i chi aros yn y llety hwnnw.
Os wnaethoch wrthod y cynnig ac nid oeddech wedi symud i mewn, ni fydd y Cyngor yn gwneud cynnig arall, a bydd rhaid i chi wneud eich trefniadau eich hun. Gall eich cais am lety barhau o fewn y cynllun dyrannu, ond efallai y byddwch yn colli eich pwyntiau digartrefedd
2. Llety parhaol:
Os oeddech wedi derbyn y cynnig llety parhaol yn y gorffennol, gallwch ddewis aros yno. Ni fydd gan y Cyngor ddyletswydd pellach tuag atoch fel rhywun digartref. Fodd bynnag, gallwch ailgeisio am lety arall drwy’r cynllun dyrannu.
Os bydd yr adolygiad yn mynd yn eich erbyn, ac nad oeddech wedi derbyn y cynnig, ni fydd gan y Cyngor ddyletswydd pellach tuag atoch fel person digartref. Bydd unrhyw gynnig o lety dros dro yn cael ei dynnu’n ôl. Gall eich cais am lety barhau o fewn y cynllun dyrannu, ond efallai y byddwch yn colli eich pwyntiau digartrefedd.
Gofyn am adolygiad o benderfyniad
Os dywedir wrthych bod unrhyw un o’r canlynol yn berthnasol i chi:
- Ddim yn ddigartref;
- Ddim yn gymwys;
- Heb angen blaenoriaeth;
- Yn ddigartref o fwriad;
- Dim cysylltiad lleol;
- Dyletswydd i’r digartref yn cael ei ddileu gan gynnig addas; neu
- Mae’ch cais yn cael ei gyfeirio at awdurod lleol arall,
yna bydd gennych hawl i ofyn am adolygiad o’r penderfyniad hwnnw.
1. Rhaid i chi ofyn am adolygiad o benderfyniad o fewn 21 niwrnod o’r dyddiad y derbynioch y cynnig uchod yn ysgrifenedig.
2. Bydd y Cyngor yn ystyried unrhyw wybodaeth a gyflwynir gennych neu ar eich rhan
3. Os byddwch yn methu â chyflwyno unrhyw wybodaeth fanwl bellach, bydd y penderfyniad yn cael ei adolygu ar sail yr holl wybodaeth berthnasol sydd ar gael.
4. Fel arfer, rhaid i’r Cyngor wneud penderfyniad o fewn 8 wythnos o ddyddiad eich cais.
Bydd gofyn i chi nodi’ch rhesymau dros ofyn am y cais yn glir ac yn ysgrifenedig, a byddwn yn rhoi gwybod i chi sut y gallwch apelio.
Dolenni i fudiadau eraill
