Iechyd a Lles Anifeiliaid

Y Gynddaredd

Mae'r gynddaredd yn glefyd firaol a all ladd bob mamal, yn cynnwys pobl, os na cheir triniaeth. Er bod y gynddaredd glasurol wedi'i dileu yn y Deyrnas Unedig yn 1922, rhaid cofio fod y clefyd yn bodoli mewn nifer o wledydd eraill ledled y byd, ac o ganlyniad i hynny, rhaid cadw at y rheoliadau cyfreithiol caeth ynghylch mewnforio anifeiliaid i'r Deyrnas Unedig i rwystro'r gynddaredd rhag cyrraedd y wlad. Efallai mai anifail wedi'i heintio a fewnforir yn anghyfreithlon sy'n cynrychioli'r risg mwyaf o gyflwyno'r gynddaredd yn y Deyrnas Unedig.

Gall symptomau'r gynddaredd amrywio'n fawr iawn, ond mae arwyddion clinigol cyffredin yn cynnwys newidiadau dirybudd mewn ymddygiad a pharlysu graddol yn arwain at farwolaeth.  Mae sawl math gwahanol o'r gynddaredd, ond mae pob un ohonynt yn hysbysadwy. Ni ellir gwneud diagnosis pendant o'r gynddaredd trwy'r arwyddion clinigol hyn yn unig, a buasai angen profion labordy i'w chadarnhau.

Yn y canllaw hwn
Beth yw effeithiau posibl y clefyd?
Arwyddion clinigol
Beth fydd yn digwydd os canfyddir anifail amheus?
Beth fydd yn digwydd os caiff yr afiechyd ei gadarnhau?
A all pobl ddal yr afiechyd?
A allai hyn effeithio ar y bwyd y byddaf yn ei fwyta?
Beth ellir ei wneud i leihau'r peryglon?
Deddfwriaeth sy'n berthnasol i'r gynddaredd

Beth yw effeithiau posibl y clefyd?
Gallai'r clefyd achosi effeithiau economaidd a chymdeithasol difrifol oherwydd buasai angen llawer iawn o adnoddau i reoli ac atal y clefyd mewn achos o'r gynddaredd, a gallai'r effeithiau posibl ar iechyd anifeiliaid a'r cyhoedd fod yn sylweddol. Gall pobl fod yn agored i bob math o'r gynddaredd, ac o ganlyniad, wrth ystyried ymateb i achos o'r gynddaredd, bydd y math o'r gynddaredd a ganfyddir yn dylanwadu'n sylweddol ar y dull o ymateb iddo.

Yn gyffredinol, mae angen ystyried dau brif fath o ddigwyddiad:

  • canfyddir y gynddaredd ac ystyrir fod y clefyd wedi'i atal - er enghraifft, mewn cyfleusterau cwarantin
  • canfyddir y gynddaredd ac ni ellir canfod yr achos cyntaf

 

Yn y ddwy sefyllfa, ymysg pethau eraill, bydd llywodraeth Prydain a'i phartneriaid gweithredol yn:

  • ceisio dileu'r clefyd
  • gwarchod iechyd y cyhoedd
  • lleihau nifer yr anifeiliaid y bydd rhaid eu difa, naill ai at ddibenion rheoli'r clefyd neu i warchod lles anifeiliaid
  • lleihau'r effaith ar yr economi, y cyhoedd a'r amgylchedd

Arwyddion clinigol
Gall haint firws y gynddaredd achosi enceffalitis llym mewn mamaliaid, yn cynnwys pobl. Fel arfer, lledaenir y firws gan boer brathiad anifail sydd wedi'i heintio. Bydd arwyddion clinigol yn cynnwys parlys ac abnormaleddau ymddygiad yn arwain at farwolaeth boenus. Pan fydd arwyddion clinigol y clefyd wedi datblygu, bydd bob amser yn farwol. Mewn rhai achosion, fodd bynnag, gall anifail farw'n sydyn heb ddangos arwyddion clinigol arwyddocaol.

Mae sawl math gwahanol o'r gynddaredd. Maent yn cynnwys y gynddaredd glasurol, cynddaredd Ystlumod Ewropeaidd, cynddaredd Baltig, cynddaredd Arctig a chynddaredd bywyd gwyllt, ac mae gan bob math wahanol lefelau o drosglwyddedd rhwng rhywogaethau.

Beth fydd yn digwydd os canfyddir anifail amheus?
Mae'r gynddaredd yn glefyd hysbysadwy, ac felly, mae'n ofynnol yn gyfreithiol i unrhyw un sy'n amau fod achos o'r gynddaredd yn unrhyw safle hysbysu swyddfa leol yr Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Labordai Milfeddygol (AHVLA) am hynny.

Yna, buasai arolygydd milfeddygol (VI) yn cychwyn ymchwiliad, a gallai ddiystyru amheuaeth o'r gynddaredd wrth ymweld â'r safle, ac felly buasai'r ymchwiliad yn dod i ben bryd hynny. Os na all y VI ddiystyru'r gynddaredd yn ystod y cam hwn, bydd yr anifail yn anifail amheus (gweler isod). Os bydd y VI yn credu ei bod yn debyg iawn fod yr anifail wedi dal y gynddaredd, yna bydd yn datgan fod y safle yn le heintiedig a chyfyngir ar symudiadau.

Trafodir unrhyw benderfyniad i ddinistrio'r anifail amheus rhwng y VI a'r perchennog. Os oes gan y wlad o ble tarddodd yr anifail statws di-glefyd o ran y gynddaredd, yna efallai na fydd difa'r anifail yn orfodol. Fodd bynnag, efallai gwnaiff y VI orchymyn difa'r anifail os bydd yn dioddef neu'n drallodus. Pe bydd unrhyw bosibilrwydd o heintio pobl - er enghraifft, rhywun wedi cael ei frathu gan yr anifail amheus - buasai'r VI yn gorchymyn difa'r anifail er mwyn cadarnhau neu ddiystyru diagnosis labordy o'r gynddaredd.

Buasai olrhain lledaeniad posibl y clefyd, anifeiliaid cyswllt ac unrhyw berygl i iechyd y cyhoedd yn cael eu hasesu ar yr adeg hon.

Beth fydd yn digwydd os caiff yr afiechyd ei gadarnhau?
Ni all firws y gynddaredd fyw yn hir y tu allan i gorff ei organeb letyol. O ganlyniad i hynny, nid fyddir yn ystyried fod safle yn heintiedig ar ôl i'r anifail heintiedig gael ei symud oddi yno - er enghraifft, i gael ei neilltuo neu ei arsylwi - ac ar ôl i'r safle gael ei ddiheintio ac ar ôl i unrhyw anifeiliaid cyswllt gael eu trin yn yr un modd.  Ni ddylid dod ag anifeiliaid i safle heintiedig i’r safle na'u symud oddi yno oni cheir trwydded benodol i wneud hynny.

Os yw'r anifail amheus eisoes yn farw, neu os bydd milfeddyg a/neu berchennog yn penderfynu dinistrio'r anifail yn drugarog, neu os bydd yr anifail yn marw tra caiff ei arsylwi, cludir y carcas yn syth i'r labordy perthnasol i wneud profion diagnostig. Lle bydd profion achos amheus yn negyddol, byddir yn parhau i ynysu pob anifail cyswllt nes bydd canlyniadau ychwanegol profion mwy sensitif ar gael, o fewn dau neu dri diwrnod fel arfer.

Os bydd canlyniad prawf labordy cychwynnol yn bositif, bydd rhaid sefydlu Canolfan Rheoli Clefydau Leol (LDCC) i gydgysylltu'r gwaith o reoli'r achos o'r clefyd.

Mae nifer helaeth o senarios posibl y buasai'n rhaid i'r LDCC eu cydgysylltu mewn achos neu ddigwyddiad o'r gynddaredd, o achos a gyfyngir i anifail anwes unigol, i'r scenario achos gwaethaf annhebygol o achos cenedlaethol yn cynnwys anifeiliaid gwyllt a dof.

Anifail anwes wedi'i heintio yw senario mwyaf tebygol digwyddiad o'r gynddaredd. Buasai hyn yn debygol o gael ei ganfod yn gyflym a gellid pennu ffynhonnell yr haint/hanes yr amlygiad i'r clefyd yn gyflym hefyd. Yn yr achos hwn, buasai'r mesurau rheoli ac atal gofynnol yn gyfyngedig a lleol iawn, ac wedi'u cyfyngu i'r anifail heintiedig ac anifeiliaid cyswllt eraill, mae'n debyg.

Pe bai'r clefyd yn lledaenu i anifeiliaid dof eraill, naill ai yn lleol neu ar draws y wlad, yna buasai angen amrywiaeth helaethach o reolaethau. Er enghraifft, cadw anifeiliaid sydd mewn perygl ar dennyn a'u penffrwyno, neu eu brechu.  O dan yr amgylchiadau annhebygol o'r clefyd yn lledaenu i anifeiliaid gwyllt, buasai ystod helaethach o reolaethau bywyd gwyllt - er enghraifft, brechu llwynogod - yn digwydd, ynghyd â rheolaethau tynnach ar symudiadau anifeiliaid anwes, a gofynion brechu, penffrwyno a chadw ar dennyn.

Mae rhagor o fanylion ynghylch rheoli achos o'r gynddaredd ar gael ar wefan Defra.

A all pobl ddal y clefyd?
Gallant. Gall pobl ddal y clefyd.

Dywed Sefydliad Iechyd y Byd fod dros 15 miliwn o bobl ledled y byd yn cael brechiad yn flynyddol yn sgil dod i gysylltiad â'r clefyd ac i'w atal. Amcangyfrifir fod hyn yn atal cannoedd o filoedd o farwolaethau yn sgil y gynddaredd yn flynyddol.

Mae pobl yn debygol o gael eu heintio yn sgil brathiad neu grafiad dwfn gan anifail heintiedig. Cwn yw prif organebau lletyol a throsglwyddyddion y gynddaredd. Fodd bynnag, gellir ei drosglwyddo hefyd pan ddaw deunydd heintus - poer fel arfer -i gysylltiad uniongyrchol â mwcosa dynol neu ddoluriau croen diweddar.

A allai hyn effeithio ar y bwyd a fwytaf?
Nid yw bwyta cig neu feinweoedd eraill anifeiliaid heintiedig yn ffynhonnell o haint dynol.

Beth ellir ei wneud i leihau'r peryglon?
Mae statws y Deyrnas Unedig fel ynys yn golygu ei fod yn annhebygol y caiff y gynddaredd ei gyflwyno trwy fywyd gwyllt. Yn ychwanegol, mae rheolaethau caeth yn eu lle sy'n rheoli mynediad anifeiliaid i'r Deyrnas Unedig. Mae cwn, cathod a ffuredau anwes sy'n dod i'r Deyrnas Unedig yn destun rheolau ynghylch symud anifeiliaid anwes, ac mae rhagor o fanylion am hynny ar gael ar wefan GOV.UK.

Er nad yw'r gynddaredd mewn pobl yn gyffredin yn y Deyrnas Unedig, gellir dileu hyn hefyd trwy frechu anifeiliaid a rheoli symudiadau yn ddigonol, addysgu'r sawl sydd mewn perygl, a gwella mynediad y sawl a gaiff ei frathu at ofal meddygol priodol.

Mae cadw at y rheolaethau presennol sy'n rheoli mynediad anifeiliaid i'r Deyrnas Unedig er lles pawb.

Mae rhagor o wybodaeth ynghylch atal y gynddaredd mewn pobl ar gael ar wefan y GIG.

Deddfwriaeth sy'n berthnasol i'r gynddaredd
Mae Gorchymyn y Gynddaredd (Mewnforio Cwn, Cathod a Mamaliaid Eraill) 1974 yn gwahardd mynediad anifeiliaid sy'n agored i'r gynddaredd i Brydain Fawr oni cheir trwydded fewnforio gan yr AHVLA.

Mae Defra wedi cynhyrchu canllawiau ynghylch y rheolaethau hyn yn achos anifeiliaid sy'n agored i'r gynddaredd.

Mae Gorchymyn Symud Anfasnachol Anifeiliaid Anwes 2011 yn golygu nad yw cwn, cathod a ffuredau anwes yn destun gofynion Gorchymyn y Gynddaredd (Mewnforio Cwn, Cathod a Mamaliaid Eraill) 1974, cyn belled ag y caiff rheolau penodol eu dilyn - am ragor o wybodaeth, gweler y ddolen uchod ynghylch symudiadau anifeiliaid anwes.

Darperir yr holl ddeddfwriaethau iechyd anifeiliaid sy'n ymwneud â'r gynddaredd trwy'r pwerau a roddir i weinidogion gan Ddeddf Iechyd Anifeiliaid 1981. Dan Ddeddf Iechyd Anifeiliaid 1981, mae mewnforio anifeiliaid yn anghyfreithlon yn drosedd a gosbir â dirwyon amhenodol a charchar.

Noder

Bwriedir yr wybodaeth hon ar gyfer cyfarwyddyd; dim ond y llysoedd all roi dehongliad awdurdodol o'r gyfraith.

Mae'n bosibl bod dolenni 'Deddfwriath allweddol' y canllaw yn dangos fersiwn gwreiddiol y ddeddfwriaeth yn unig. Gellir gweld gwybodaeth ynghylch gwelliannau i ddeddfwriaeth y DU ar dab 'Rhagor o Adnoddau' pob dolen; fel arfer ymgorfforir gwelliannau i ddeddfwriaeth yr UE yn y testun. Cysylltir â Deddfwriaeth ddiwygio ar wahân lle mae'n perthyn yn uniongyrchol i gynnwys canllaw.

Deddfwriaeth berthnasol
Gorchymyn y Gynddaredd (Mewnforio Cwn, Cathod a Mamaliaid Eraill) 1974
Deddf Iechyd Anifeiliaid 1981
Rheoliad UE (EC) Rhif 998/2003ynghylch gofynion iechyd anifeiliaid sy'n berthnasol i symudiadau anfasnachol anifeiliaid anwes
Gorchymyn Symud Anfasnachol Anifeiliaid Anwes 2011

Adolygiad/diweddariad diwethaf: Mai 2014

© 2017 itsa Ltd.

Yn ôl i'r Rhestr o Hysbysebion

Clirio

Cyswllt

Prisiau galw

Cyswllt

Prisiau galw

Ymgynghoriadau Cyfredol