Iechyd a Lles Anifeiliaid

Cynlluniau cyffredinol wrth gefn ar gyfer clefydau da byw

Mae 'trychineb' yn ddigwyddiad na ellir ymdopi ag ef yn lleol, ac mae 'argyfwng' yn ddigwyddiad annisgwyl neu ddirybudd y mae angen ymateb iddo'n gyflym. Gall achos o glefyd difrifol mewn anifeiliaid megis clwy'r traed a'r gennau, ffliw adar neu'r gynddaredd gael eu diffinio fel trychineb ac argyfwng. Gall effeithiau achos o'r fath fod â goblygiadau difrifol iawn o ran rhwystro symudiadau a lladd nifer fawr o anifeiliaid. Bydd effeithiau dynol hefyd yn deillio o glefydau milheintiol posibl (er enghraifft, y gynddaredd), o ran rheolaeth ar ôl dod i gysylltiad â'r cyflwr a thriniaeth feddygol ategol.

 Po fwyaf fydd tebygolrwydd a/neu effaith trychineb neu argyfwng, y pwysicaf fydd yr angen am gynllunio wrth gefn.

Yn y canllaw
Beth yw cynllunio wrth gefn?
Y cefndir cyfreithiol
Beth fydd yn digwydd mewn sefyllfa lle bydd achos o glefyd?
Cynllunio wrth gefn i ffermwyr
Cyngor i geidwaid da byw mewn sefyllfa lle bydd achos o glefyd

Beth yw cynllunio wrth gefn?
Gellir diffinio cynllunio wrth gefn fel mecanwaith i ragweld ac felly cynnig ymatebion i ddigwyddiadau annisgwyl ac anfwriadol. Mae'n seiliedig ar risg a rhagweld senarios posibl, y canlyniadau a ddisgwylir (ar sail profiad efallai), parodrwydd i liniaru'r canlyniadau hyn ac ailadeiladu ac adfer wedi'r digwyddiad. Mae'n rhaid i gynllunio wrth gefn effeithiol gydbwyso costau cynllunio ar gyfer senarios posibl yn erbyn y posibilrwydd o'r digwyddiadau hynny'n digwydd a difrifoldeb eu heffaith.

Y cefndir cyfreithiol
Mae Deddf Argyfyngau Sifil Posibl 2004 yn adlewyrchu rôl awdurdodau lleol (a llywodraeth ganolog) wrth ddarparu amddiffyniad sifil yn lleol ac mae'n gosod dyletswydd statudol arnynt i gynnal cynlluniau argyfwng ar gyfer digwyddiadau neu sefyllfaoedd sy'n debygol o achosi'r niwed mwyaf i les pobl a'r amgylchedd - er enghraifft, clefydau anifeiliaid.

Mae Deddf Iechyd Anifeiliaid 1981 yn gosod dyletswydd statudol ar awdurdodau lleol mewn perthynas ag achosion o glefydau anifeiliaid. Mae'r gwaith hwn yn canolbwyntio ar atal lledaenu clefydau hysbysadwy da byw, ac felly, lleihau effaith y clefydau ar bobl, anifeiliaid a'u hamgylchedd.

Mae nifer o ofynion cyfreithiol eraill y dylai ceidwaid da byw fod yn ymwybodol ohonynt. Mae Deddf Lles Anifeiliaid 2006 yn gwneud perchnogion a cheidwaid anifeiliaid yn gyfrifol am sicrhau fod anghenion lles eu hanifeiliaid yn cael eu diwallu, ac mae'n ei gwneud hi'n drosedd i unigolyn cyfrifol achosi dioddefaint neu ganiatáu i anifail ddioddef yn ddiangen.

Mae rhai deddfwriaethau sy'n effeithio ar geidwaid da byw yn cyfeirio'n benodol at gynllunio wrth gefn. Er enghraifft, mae Rheoliadau Lles Anifeiliaid a Ffermir (Cymru) 2007 yn ei gwneud yn ofynnol i ddarparu rhag ofn bydd offer awtomatig neu fecanyddol sy'n hanfodol i gynnal iechyd a lles anifeiliaid yn methu. Mae Rheoliad yr UE (EC) Rhif 1/2005 ynghylch gwarchod anifeiliaid wrth eu cludo a gwaith cysylltiedig yn ei gwneud hi'n ofynnol i'r sawl sy'n gwneud cais am hawl i gludo dros bellter sylweddol gyflwyno cynlluniau wrth gefn mewn achos o argyfwng.

Mae rhagor o wybodaeth ynghylch cyfrifoldebau cyfreithiol ceidwaid da byw yn ystod argyfyngau clefydau neu argyfyngau eraill wedi'u hamlinellu yng nghodau argymhellion ar gyfer lles da bywsydd ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru.

Beth fydd yn digwydd mewn sefyllfa lle bydd achos o glefyd?
Mewn achos o glefyd neu argyfwng, mae gan AHVLA gynlluniau wrth gefn manwl sy'n amlinellu sut disgwylir iddi hi a'i hasiantaethau (o fewn llywodraeth ganolog), ei phartneriaid gweithredol (yn cynnwys awdurdodau lleol) a'r gymuned amaethyddol ymateb. Mae'r cynlluniau yn amlinellu trefniadau delio â chlefydau, eu rheoli a'u difa. Nod y cynllun yw:

  • aflonyddu cyn lleied ag y bo modd ar bob diwydiant a'r cyhoedd yn gyffredinol
  • lleihau'r nifer o anifeiliaid y bydd rhaid eu difa am unrhyw reswm
  • lleihau'r niwed i'r amgylchedd a gwarchod iechyd y cyhoedd
  • lleihau'r baich ar drethdalwyr a'r cyhoedd

Mae fersiwn ddiweddaraf y cynllun wrth gefn bellach yn gyffredinol, sy'n golygu ei fod yn un ddogfen wedi'i symleiddio sy'n cynnig trosolwg clir o'r ymateb i achosion o glefydau ac yn amlinellu'r paratoadau i ymateb yn weithredol.

Mewn achos o glefyd anifeiliaid, mae'n debyg mai Llywodraeth Cymru (LlC) fydd yr adran o'r llywodraeth sy'n arwain (LGD) (ond nid chyfyngir hyn i Lywodraeth Cymru. Mae LlC, ynghyd â'r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Labordai Milfeddygol (AHVLA), yn uniongyrchol gyfrifol am reoli clefydau yn lleol a chenedlaethol ac am yr ymateb o ran iechyd a lles anifeiliaid.

Cyd-gysylltir yr ymateb tactegol trwy ganolfan genedlaethol rheoli clefydau (NDCC) sy'n briodol i'r lefel sy'n ofynnol i drafod yr achos neu'r digwyddiad. Mae'r NDCC yn cyfuno swyddogaethau polisi a ddarperir gan yr LGD a'r swyddogaethau gweithredol a ddarperir gan AHVLA a phartneriaid gweithredol eraill megis awdurdodau lleol.

Ar lefel weithredol, bydd yr AHVLA yn sefydlu'r canolfannau rheoli clefydau lleol (LDCC), dan arweiniad y cyfarwyddwr gweithrediadau rhanbarthol. Bydd yr LDCC yn cydgysylltu ac yn gweithredu ymgyrch rheoli'r clefyd i sicrhau fod pob corff a budd-ddeiliad perthnasol yn cyfranogi. Bydd yr LDCC yn dilyn cyfeiriad tactegol a chanllaw polisi a amlinellir yn y strategaethau rheoli clefyd, y cynlluniau wrth gefn a'r canllawiau gweithredol perthnasol.

Yn unol â'u cyfrifoldebau dan Ddeddf Argyfyngau Sifil Posibl 2004, bydd awdurdodau lleol hefyd yn paratoi cynlluniau wrth gefn a fydd yn ystyried amgylchiadau ac adnoddau lleol. Gwneir hyn fel arfer gan wasanaeth cynllunio mewn argyfwng eich awdurdod lleol, ac mae cynlluniau unigol ar gael i'w gweld gan y cyhoedd.

I gael rhagor o wybodaeth ynghylch clefydau penodol, gweler ein taflenni ar glefydau anifeiliaid unigol.

Mae'r cynllun cyffredinol wrth gefn cenedlaethol ar gyfer clefydau anifeiliaid i'w weld ar wefan Llywodraeth Cymru.

Cynllunio wrth gefn i ffermwyr
Un dull o warchod eich da byw, eich busnes a'ch incwm yw cynllunio ymlaen llaw - paratoi cynlluniau wrth gefn. Mewn sefyllfa lle bydd achos o glefyd, bydd gweithwyr yr awdurdod lleol a swyddogion eraill yn eich cynghori ynghylch y sefyllfa, ond efallai y gwnewch ganfod fod paratoi eich cynlluniau eich hun (yn unol ag unrhyw gyfyngiadau cyfreithiol presennol) yn hanfodol. Fe'ch cynghorir i ddilyn y camau canlynol:

  • sicrhau eich bod yn gwybod am ac yn gyfarwydd â'r cynllun cyffredinol wrth gefn cenedlaethol a'r cynllun wrth gefn lleol sydd gan eich awdurdod lleol
  • ystyried eich ymateb a'r mesurau y buasai angen i chi eu cymryd i warchod, ymhlith pethau eraill, eich da byw, eich incwm a'ch teulu mewn sefyllfa lle bydd achos o glefyd. Gall hyn gynnwys siarad â ffermwyr cyfagos, er enghraifft. Chi a ffermwyr cyfagos sy'n adnabod eich da byw a'ch tir orau. Gallai cynllunio wrth gefn eich helpu chi a'ch cymuned i osgoi achos o glefyd a'r problemau lles anifeiliaid cysylltiedig
  • ystyried sut byddwch chi a'ch cymuned yn mynd i'r afael â materion bioddiogelwch mewn sefyllfa lle bydd achos o glefyd. Gallai trafod hyn nawr, mewn grwpiau ffermio lleol, er enghraifft, eich galluogi i ddatblygu cynllun gweithredu anffurfiol a lliniaru unrhyw bryderon pe bai achos go iawn
  • cadw eich cofnodion da byw yn ddiogel. Byddant yn hanfodol ac maent yn ofyniad cyfreithiol, pa un ai a ydynt wedi'u cofnodi ar bapur neu ar gyfrifiadur, i alluogi'r awdurdodau i olrhain clefydau yn effeithiol, a bydd angen y cofnodion os gweithredir cyfyngiadau ar symudiadau a thrwyddedu.
  • holi eich milfeddyg ynghylch strategaethau iechyd ataliol, yn cynnwys manteision ac anfanteision brechu, er enghraifft
  • pwyntiau eraill i'w hystyried:
    - gofynion porthiant os daw cyfyngiadau ar symudiadau i rym
    - unrhyw gyfyngiadau ar symudiadau pobl o safle heintiedig (teulu a gweithwyr fel ei gilydd)
    - gochel rhag milheintiau (gall rhai clefydau anifeiliaid heintio pobl, a rhain sy'n fwyaf tebygol o fod yn fwyaf cyffredin mewn sefyllfa lle bydd achos o glefyd)
  • diweddaru eich cynlluniau yn gyson, oherwydd mae'r pethau a all effeithio ar eich cynlluniau yn newid yn gyson

Cyngor i geidwaid da byw yn ystod sefyllfa lle bydd achos o glefyd
Mae nifer o bethau y gallwch eu gwneud mewn achos o glefyd, ac er bydd nifer o'r pethau hyn yn dibynnu ar y math o glefyd a ffactorau lleol, dylid dilyn y pwyntiau canlynol, beth bynnag fo'r clefyd:

  • mynnu'r wybodaeth ddiweddaraf am sefyllfa'r clefyd trwy wrando ar ddiweddariadau lleol a chenedlaethol. Gallai hyn fod ar ffurf rhaglenni newyddion neu ddiweddariadau gan lywodraeth ganolog a lleol
  • gwylio am arwyddion o'r clefyd, waeth pa mor agos neu bell i ffwrdd oedd yr achos diwethaf. Rhowch wybod am unrhyw arwyddion o'r clefyd yn ddi-oed
  • Mae gan geidwaid da byw swyddogaeth rheng flaen bwysig o ran canfod clefydau a chynorthwyo i'w reoli a'i ddifa. Byddwch o ddifrif ynghylch eich cyfrifoldeb i sicrhau cydymffurfiaeth â chyfyngiadau caeth ar fioddiogelwch a symudiadau
  • os na chaniateir rhai mathau o symudiadau, bydd hynny oherwydd y risg sy'n gysylltiedig â hwy. Cadwch at y cyfyngiadau hyn ar symudiadau. Peidiwch â mentro
  • peidiwch â pheryglu'r diwydiant amaethyddol cyfan - mae gennym oll ddiddordeb cyffredin mewn adfer sefyllfa arferol ffermio cyn gynted ag y bo modd
  • gofynnwch i eraill gadw at reolau bioddiogelwch a dilyn y rheolau. Cyfyngwch ar nifer yr ymwelwyr a ddaw i'ch fferm a sicrhewch eu bod yn glanhau a diheintio eu hunain wrth gyrraedd a gadael eich safle. Gwarchodwch eich da byw a'ch busnes
  • os bydd gennych amheuon ynghylch unrhyw beth, neu os oes gennych gwestiynau, cysylltwch â'ch gwasanaeth safonau masnach lleol

Noder

Bwriedir yr wybodaeth hon ar gyfer cyfarwyddyd; dim ond y llysoedd all roi dehongliad awdurdodol o'r gyfraith.

Mae'n bosibl bod dolenni 'Deddfwriath allweddol' y canllaw yn dangos fersiwn gwreiddiol y ddeddfwriaeth yn unig. Gellir gweld gwybodaeth ynghylch gwelliannau i ddeddfwriaeth y DU ar dab 'Rhagor o Adnoddau' pob dolen; fel arfer ymgorfforir gwelliannau i ddeddfwriaeth yr UE yn y testun. Cysylltir â Deddfwriaeth ddiwygio ar wahân lle mae'n perthyn yn uniongyrchol i gynnwys canllaw.

Deddfwriaeth berthnasol
Deddf Iechyd Anifeiliaid 1981
Deddf Argyfyngau Sifil Posibl 2004
Rheoliad yr UE (EC) Rhif 1/2005ynghylch gwarchod anifeiliaid wrth eu cludo ac yn ystod gwaith cysylltiedig
Deddf Lles Anifeiliaid 2006
Rheoliadau Lles Anifeiliaid a Ffermir (Cymru) 2007

Adolygiad/diweddariad diwethaf: Mai 2014

© 2017 itsa Ltd.

Yn ôl i'r Rhestr o Hysbysebion

Clirio

Cyswllt

Prisiau galw

Cyswllt

Prisiau galw

Ymgynghoriadau Cyfredol