Iechyd a Lles Anifeiliaid

Clwy'r traed a'r genau

Effaith clwy'r traed a'r genau, a sut y gellir atal achos ohono

Yn y canllaw

Mae'r cyfarwyddyd hwn ar gyfer Cymru

Mae clwy'r traed a'r genau yn glefyd firaol heintus sy'n effeithio ar bob anifail fforchdroed, yn enwedig gwartheg, moch, defaid, geifr a cheirw.

Mae'n glefyd heintus llym, sy'n achosi twymyn a ddilynir gan fesiglau (pothelli), yn bennaf yn y ceg ac ar y traed. Achosir y clefyd gan firws, ac mae saith math ohonno.

Beth yw effeithiau posibl y clefyd?


Gall y clefyd effeithio'n ddifrifol ar yr economi oherwydd ei allu i ledaenu'n gyflym iawn a'i effaith sylweddol ar gynhyrchedd. Gall ychydig iawn o'r firws heintio anifail, a gallai'r clefyd ledaenu'n gyflym iawn trwy'r wlad os na chaiff ei reoli'n gyflym.

Arwyddion clinigol


Bydd gan anifeiliaid heintiedig bothelli (fesiglau) ar eu traed neu yn eu ceg. Bydd symptomau eraill yn dibynnu ar rywogaeth yr anifail a heintir.

Mae rhagor o wybodaeth am y symptomau, lluniau anifeiliaid heintiedig a sut i adnabod clwy'r traed a'r genau ar gael ar wefan GOV.UK.

Beth fydd yn digwydd os canfyddir anifail amheus?


Mae'n ofynnol yn ôl y gyfraith i berchennog anifail neu garcas amheus (neu ei filfeddyg) roi gwybod am hynny i gyfarwyddwr gweithrediadau rhanbarthol yr Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion (APHA) trwy gysylltu â swyddfa leol APHA. Ni ddisgwylir i'r perchennog wneud diagnosis o'r clefyd, ond dylai pob perchennog a stocmon fod yn gyfarwydd â'r symptomau a galw am gymorth milfeddyg cyn gynted ag y bo modd. Peidiwch fyth â gofyn i berchennog stoc arall edrych ar yr anifail amheus.

Beth fydd yn digwydd os caiff y clefyd ei gadarnhau?


Rhoddir cyfyngiadau ar y safle ble cadarnheir y clefyd fel na all unrhyw anifeiliaid ddod yno na gadael. Cyfeirir ato fel y safle heintiedig. Rhaid defnyddio diheintydd cymeradwy i ddiheintio esgidiau, dillad a cherbydau cyn cyrraedd neu adael y safle.

Sefydlir parth gwarchod 3 cilometr a pharth gwyliadwraeth 10 cilometr o amygylch y safle heintiedig ble cadarnhawyd y clefyd. Bydd cyfyngiadau penodol ar geidwaid da byw sydd o fewn y parthau gwarchod a gwyliadwraeth.

Mae'n debygol hefyd y bydd gwaharddiad cenedlaethol ar unrhyw anifeiliaid sy'n debygol o ddal y clefyd. Bydd Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi manylion am hyn yn syth.

A all pobl ddal y clefyd?


Yn ôl cyngor meddygol, mae hyn yn brin iawn, a dim ond un achos o glwy'r traed a'r genau mewn pobl a gofnodwyd ym Mhrydain, a hynny ym 1966. I gael rhagor o wybodaeth, ewch i wefan y GIG.

A allai hyn effeithio ar y bwyd y byddaf yn ei fwyta?


Yn ôl yr Asiantaeth Safonau Bwyd, nid oes gan y clefyd mewn anifeiliaid unrhyw oblygiadau i'r gadwyn fwyd ddynol.

Beth gellir ei wneud i leihau'r peryglon?


Bioddiogelwch da. Dylid arfer mesurau bioddiogelwch yn rheolaidd. Bydd tryciau, lorïau, marchnadoedd a rampiau llwytho - y gall anifeiliaid heintiedig fod wedi teithio ynddynt neu gerdded drostynt - yn risgiau clefyd nes cânt eu glanhau a'u diheintio yn iawn. Gall ffyrdd gael eu heintio hefyd, a gall olwynion cerbydau godi a chario'r firysau.

Gall esgidiau, dillad a dwylo unrhyw un sydd wedi dod i gysylltiad ag anifeiliaid heintiedig ledaenu'r clefyd.

Mae amrywiaeth o fesurau rheoleiddio i gynorthwyo i leihau'r perygl o ledaenu unrhyw glefyd hysbysadwy cyn iddo gael ei ganfod (lledaenu tawel) ac i gynorthwyo i olrhain anifeiliaid pe bai achos o glefyd o'r fath. Maent yn cynnwys gofynion o ran glanhau a diheintio cerbydau. Mae'r Gorchymyn Crynoadau Anifeiliaid (Cymru) 2010 a'i drwydded a'i ganllawiau arferion da cysylltiedig yn amlinellu gofynion bioddiogelwch i leihau'r perygl o ledaenu'r clefyd mewn marchnadoedd da byw a sioeau ledled Prydain.

Mae canllawiau ynghylch bioddiogelwch ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru.

Deddfwriaeth sy'n berthnasol i glwy'r traed a'r genau


Mae Deddf Iechyd Anifeiliaid 1981 (fel y'i diwygiwyd gan Ddeddf Iechyd Anifeiliaid 2002) yn darparu ar gyfer rheoli achosion o glefydon anifeiliaid, yn cynnwys clwy'r traed a'r genau. Mae hyn yn cynnwys lladd unrhyw anifeiliaid at ddibenion atal lledaeniad clwy'r traed a'r genau.

Mae Rheoliadau Deddf Iechyd Anifeiliaid 1981 (Diwygiad) 2005 yn newid disgresiwn blaenorol yr Ysgrifennydd Gwladol i ladd unrhyw anifeiliaid yr effeithir arnynt gan glwy'r traed a'r genau i ddyletswydd i ladd pob anifail a allai ddal y clefyd, ond dim ond ar safleoedd heintiedig. Mae'r Rheoliadau hefyd yn caniatáu rhai eithriadau i'r ddyletswydd i ladd mewn labordai, swau, parciau bywyd gwyllt, bridiau prin ac unedau cynhyrchu ar wahân.

Mae Gorchymyn Clwy'r Traed a'r Genau (Cymru) 2006 yn amlinellu'r gweithdrefnau a'r rheolaethau sy'n hanfodol pan amheuir a phan gadarnheir clwy'r traed a'r genau, ac mae'n darparu ar gyfer creu nifer o barthau sydd â lefelau gwahanol o reolaeth. Mae'r Gorchymyn hefyd yn cyflwyno nifer o driniaethau, megis triniaeth gwres (coginio), diesgyrnu ac aeddfedu y mae'n rhaid eu gweithredu yn achos cig a chynhyrchion anifeiliaid eraill o ardal a heintiwyd.

Mae Rheoliadau Clwy'r Traed a'r Genau (Rheoli Brechiadau) (Cymru) 2006 yn caniatáu brechu fel strategaeth dderbyniol o reoli clefyd yn ogystal â'r polisi lladd. Mae'r Rheoliadau yn gwahardd brechu ac eithrio dan drwydded gan y Cynulliad Cenedlaethol, ac maent hefyd yn gwahardd allforio anifeiliaid a frechwyd i aelod-wladwriaethau eraill yr UE. Mae'r Rheoliadau yn darparu ar gyfer parthau rheoli ble bydd brechu yn digwydd a ble caiff ei wahardd yn ffurfiol. Mae'r Rheoliadau hefyd yn cyflwyno triniaethau yn achos cig a chynhyrchion eraill o anifeiliaid a frechwyd.

Sylwer

Bwriedir y wybodaeth hon ar gyfer cyfarwyddyd; dim ond y llysoedd all roi dehongliad awdurdodol o'r gyfraith.

Mae'n bosibl y bydd dolenni 'Deddfwriaeth allweddol' y canllaw yn dangos fersiwn wreiddiol y ddeddfwriaeth yn unig, er y ceir dolenni i ddeddfwriaeth ddiwygio ar wahân lle y mae'n perthyn yn uniongyrchol i gynnwys canllaw. Gellir gweld gwybodaeth ynghylch gwelliannau i ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig ar dab 'Rhagor o Adnoddau' pob dolen; fel arfer, ymgorfforir gwelliannau i ddeddfwriaeth yr Undeb Ewropeaidd yn y testun.

Deddfwriaeth allweddol
Deddf Iechyd Anifeiliaid 1981
Deddf Iechyd Anifeiliaid 2002
Rheoliadau Deddf Iechyd Anifeiliaid 1981 (Diwygiad) 2005
Gorchymyn Clwy'r Traed a'r Genau (Cymru) 2006
Rheoliadau Clwy'r Traed a'r Genau (Rheoli Brechiadau) (Cymru) 2006
Gorchymyn Crynoadau Anifeiliaid (Cymru) 2010

Adolygwydd/diweddarwyd ddiwethaf: Mai 2015

© 2017 itsa Ltd.

Yn ôl i'r Rhestr o Hysbysebion

Clirio

Cyswllt

Prisiau galw

Cyswllt

Prisiau galw

Ymgynghoriadau Cyfredol