Iechyd a Lles Anifeiliaid

Anthracs

Deall mwy am anthracs a goblygiadau achos ohono i anifeiliaid a phobl

Yn y canllaw

Mae hwn yn gyfarwyddyd ar gyfer Cymru

Mae anthracs yn glefyd bacteriol difrifol, sy'n effeithio ar bob rhywogaeth o anifeiliaid a phobl hefyd. Mae'n debyg mai gwartheg yw'r anifeiliaid yr effeithir arnynt yn fwyaf cyffredin ym Mhrydain. Fodd bynnag, mae gweld symptomau mewn gwartheg yn anghyffredin, oherwydd mae'r haint mor ddifrifol, bydd yn achosi marwolaeth yn syth.

Ni ddylid symud, lladd na gwaedu unrhyw anifail claf os amheuir achos o anthracs. Dylid ei arwahanu a dylid hysbysu'r awdurdodau.

Yn yr un modd, os canfyddir anifail marw o dan amgylchiadau amheus, ni ddylid ei symud, ei flingo, ei dorri na'i agor mewn unrhyw ffordd. Dylid atal anifeiliaid eraill, fermin a dofednod rhag mynd ato a dylid hysbysu'r awdurdodau.

Mae anthracs yn glefyd hysbysadwy, ac os byddwch yn amau achos o anthracs, bydd yn ofynnol yn ôl y gyfraith i chi roi gwybod i swyddfa leol yr Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion (APHA).

Beth yw'r effaith bosibl yr afiechyd?

Yn gyffredinol, mae anthracs yn farwol a bydd cyfnod y clefyd mewn gwartheg a defaid mor fyr, efallai y canfyddir anifeiliaid marw heb i unrhyw arwyddion o'r clefyd ddod i'r amlwg. Ambell waith, ni fydd anthracs yn farwol yn syth, a gall anifail sydd wedi'i effeithio fod yn wael am rai dyddiau cyn marw.

Bydd y clefyd yn farwol bron iawn bob tro mewn moch a cheffylau, ond bydd yn dechrau'n arafach nag yn achos defaid a gwartheg.

Pan fydd marwolaeth yn sgil anthracs yn digwydd mewn gyrr o wartheg neu braidd o ddefaid, nid yw'n anghyffredin i anifeiliaid eraill ddal heintiad cudd a gwella. Gall moch a heintir yn gudd fod yn weledol wael am ychydig ddyddiau ac yna gwella'n llwyr. Mae unrhyw anifeiliaid a heintir yn gudd yn debygol o ddioddef straen difrifol ac ailwaelu a marw.

Mae rheolaethau deddfwriaethol yn cwmpasu:

  • ymchwiliadau milfeddygol ynghylch bodolaeth yr afiechyd
  • datgan y mannau sydd wedi'u heintio a gwasanaeth ffurflenni
  • gwahardd neu reoli symudiadau
  • cael gwared ar garcas(au)
  • glanhau a diheintio
  • brechu a thrin
  • rhoi a diddymu trwyddedau yn ôl y galw dan y ddeddfwriaeth

Rheolir symudiadau anifeiliaid ac mae gan yr awdurdod lleol y pwerau i gael gwared ar y carcas trwy ei losgi yn y lle heintiedig. Nid oes gan berchnogion hawl i gael iawndal, ond bydd yr awdurdod lleol yn talu am ddinistrio'r carcas(au).

Arwyddion clinigol

Mae'r bacteriwm ffurfio sborau Bacillus anthracis yn achosi anthracs. O dan rai amgylchiadau anffafriol, bydd bob basilws siâp rhod yn gallu troi'n sbôr. Mae'n anodd dinistrio sborau anthracs. Byddant yn gwrthsefyll sychu am ddwy flynedd o leiaf. Maent yn gallu byw yn y pridd am ddeng mlynedd neu ragor a byddant yn dal yn gallu heintio anifeiliaid.

Fel arfer, ni fydd anthracs yn lledaenu rhwng anifeiliaid na rhwng pobl. Bydd y bacteria yn cynhyrchu sborau pan ddaw i gysylltiad ag ocsigen. Mae'r sborau hyn yn wydn iawn a gallant oroesi am flynyddoedd mewn pridd, neu ar wlân neu flew anifeiliaid sydd wedi'u heintio. Os amlyncir neu anadlir hwy gan anifail, neu os ânt i mewn i'r corff trwy doriadau yn y croen, gallant egino ac achosi afiechyd.

Mae'r basilws ei hun yn organeb gweddol wanllyd y gellir ei ladd yn hawdd â diheintyddion cyffredin.

Cydnabyddir fod tri math o'r afiechyd: llym iawn, llym, neu lled-lym.

Yn y rhan fwyaf o achosion llym iawn mewn gwartheg, defaid a geifr, canfyddir yr anifail yn farw heb iddo arddangos unrhyw symptomau ymlaen llaw.

Mewn achosion llym, ceir pwls cyflym gwan, clustiau, traed a chyrn oer a llygaid a ffroenau gwaetgoch. Wedi ychydig oriau, dilynir hyn gan ymgreinio, anymwybyddiaeth a marwolaeth.

Yn y math lled-lym, gall yr anifail heintiedig fyw am hyd at 48 awr, heb ddangos unrhyw symptomau ac eithrio tymheredd uchel iawn ac anadlu llafurus.

Weithiau, gwelir diferion bychan o waed o'r ffroenau, ac efallai bydd gwaed yn y baw hefyd.

Yn achos moch a cheffylau, gall chwydd poeth a phoenus o amgylch y gwddf fod yn bresennol, ond hyd yn oed os na fydd chwydd o'r fath i'w weld, ni ellir diystyru anthracs. Bydd ceffylau yn arddangos symptomau colig difrifol yn aml. Efallai bydd moch yn peidio â bwyta am ddiwrnod neu ddau, ond mae'r symptomau a ddangosir ganddynt yn amrywiol iawn.

Wedi marwolaeth, gall carcas anifail heb ei agor sydd wedi'i heintio gan anthracs fod yn chwyddedig a gall gwaed lifo o'r ffroenau neu agorfeydd naturiol eraill y corff. Fodd bynnag, ni fydd yr arwyddion hyn i'w gweld bob amser, a hyd yn oed os byddant yn absennol, ni ellir diystyru anthracs.

Caiff ergyd gan fellten ei feio yn aml iawn am farwolaeth sydyn anifail, felly dylai ceidwad da byw gysylltu â milfeddyg i sicrhau nad anthracs wnaeth achosi'r farwolaeth.

Dylai unrhyw dda byw sy'n marw'n sydyn neu'n anesboniadwy godi amheuon o anthracs bob amser.

Beth fydd yn digwydd os canfyddir anifail amheus?

Mae cnawd, gwaed, offal a rhedlifau o garcas sydd wedi'i effeithio gan anthracs yn llawn germau anthracs, ac felly maent yn beryglus i bobl ac anifeiliaid. Mae'n hollbwysig cofio na ddylid agor na symud carcas anifail heintiedig neu anifail yr amheuir ei fod wedi'i heintio.

Yn achosion marwolaeth sydyn anesboniadwy, dylai ceidwaid da byw aros i gael barn milfeddyg cyn gwaredu'r carcas neu wneud unrhyw beth arall.

Yn unol â Gorchymyn Anthracs 1991, rhaid i ddeiliad safle lle mae anifail heintiedig neu anifail yr amheuir ei fod wedi'i heintio:

  • flocio system draenio'r rhan o'r safle ble mae'r carcasau
  • rhoi ffens o amgylch y fan ble mae'r carcasau i atal anifeiliaid neu ddofednod rhag mynd at y carcasau
  • rhoi diheintydd mewn mannau a bennir gan y swyddog milfeddygol
  • diheintio unrhyw laeth ac offer a ddefnyddiwyd i drin llaeth anifeiliaid heintiedig

Dylid cadw llygad barcud ar anifeiliaid sydd wedi bod mewn cysylltiad ag anifail amheus a dylid eu harwahanu ar unwaith os byddant yn dangos symptomau tebyg.

Anaml iawn y gellir trin anifeiliaid a heintiwyd ag anthracs, oherwydd daw marwolaeth yn sgil y clefyd yn gyflym iawn wedi i'r symptomau ddod i'r amlwg. Fodd bynnag, os bydd amser yn caniatáu, gellir defnyddio cyffuriau gwrthfiotig yn llwyddiannus.

Beth fydd yn digwydd os caiff y clefyd ei gadarnhau?

Yn dilyn ymchwiliad gan filfeddyg, os bydd sail resymol i amau fod y clefyd yn bodoli neu wedi bodoli yn y 56 diwrnod diwethaf, cyflwynir rhybudd yn datgan fod y lle wedi'i heintio. Pan fydd lle heintiedig wedi'i ddatgan, gwneir y canlynol:

  • rhaid gosod hysbysiad ym mhob mynedfa yn datgan fod anthracs yn bresennol
  • ni chaiff unrhyw unigolyn ddod i'r safle oni bydd yn gwisgo dillad oferôl ac esgidiau y gellir eu diheintio neu eu gwaredu
  • ni chaiff neb adael y safle nes byddant wedi glanhau yn lân ac wedi diheintio eu dillad oferôl a'u hesgidiau; os bydd eu dillad oferôl a'u hesgidiau yn rhai tafladwy, dylid eu tynnu a'u gadael yn y lle heintiedig
  • ni chaiff neb adael y lleoliad nes byddant wedi golchi eu dwylo
  • ni chaniateir symud unrhyw beth i'r safle nac oddi yno heb drwydded a roddir ymlaen llaw
  • rhaid hysbysu swyddog milfeddygol yn syth am unrhyw farwolaethau da byw

Rhaid i'r awdurdod lleol drefnu a thalu am losgi carcas heintiedig neu garcas yr amheuir ei fod wedi'i heintio a hynny ar y safle heintiedig.

Fel arfer, bydd angen i ddeiliad y safle lanhau a diheintio'r safle yn unol â chyfarwyddiadau swyddog milfeddygol. Dim ond ar ôl hynny y rhoddir hysbysiad yn codi'r gwaharddiad.

A all pobl ddal y clefyd?

Gallant. Gall anthracs achosi dolur tebyg i gornwyd ar y croen, a bydd ei ganol yn troi'n ddu. Mae dau brif fath o heintiad anthracs: trwy'r croen a thrwy anadlu. Gellir cael rhagor o wybodaeth am anthracs mewn pobl (opens in a new window) ar wefan GOV.UK.

A allai hyn effeithio ar y bwyd y byddaf yn ei fwyta?

Na. Fodd bynnag, yn ôl Sefydliad Iechyd Anifeiliaid y Byd (opens in a new window), cafwyd adroddiadau o bobl a gollodd eu hanifeiliaid oherwydd anthracs hefyd yn marw yn sgil ceisio achub rhywbeth a bwyta cig anifail a fu farw. Ym Mhrydain, mae hyn yn annhebygol dros ben, oherwydd mae rheolaethau llym iawn yn eu lle ynghylch carcasau heintiedig neu rai yr amheuir eu bod wedi'u heintio ag anthracs, a chânt eu gwahardd o'r gadwyn fwyd ddynol.

Bwriad rheolaethau caeth ychwanegol mewn lladd-dai yw atal cig anniogel rhag mynd i mewn i'r gadwyn fwyd ddynol. Mae rhagor o wybodaeth ynghylch y gwiriadau a wneir i gynnal cyfanrwydd a diogelwch y gadwyn fwyd (opens in a new window) ar gael ar wefan yr Asiantaeth Safonau Bwyd.

Beth ellir ei wneud i leihau'r peryglon?

Byddwch yn wyliadwrus. Archwiliwch eich da byw yn rheolaidd, ac os byddwch yn amau achos o anthracs, dylech hysbysu'r awdurdodau am unrhyw amheuon o'r clefyd yn syth.

Er ei bod yn anodd atal anthracs yn y lle cyntaf oherwydd natur yr haint, mae gwaredu anifeiliaid heintiedig marw neu rai marw yr amheuir eu bod wedi'u heintio yn hollbwysig:

  • ni ddylid agor y carcas, oherwydd fe wnaiff dod i gysylltiad ag ocsigen ganiatáu i'r bacteria ffurfio sborau
  • bydd rhaid i unrhyw safle fod mewn cwarantin nes byddir wedi delio â phob anifail amheus a bydd yr awdurdod lleol wedi cael gwared ar bob carcas trwy eu llosgi
  • mae glanhau a diheintio yn bwysig, a rheoli pryfed a chnofilod hefyd

Mae'r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion (APHA) yn argymell bioddiogelwch da i atal lledaeniad yr haint a gwella effeithiolrwydd ffermydd. Mae canllawiau ynghylch bioddiogelwch (opens in a new window)ar gael ar wefan GOV.UK.

Deddfwriaeth sy'n berthnasol i anthracs

Mae Gorchymyn Anthracs 1991 yn gwneud anthracs yn glefyd hysbysadwy o dan Ddeddf Iechyd Anifeiliaid 1981. Mae'r Gorchymyn yn darparu'r rheolaethau a amlinellir yn gynharach yn y daflen hon sef:

  • gwneud anthracs yn hysbysadwy
  • caniatáu ymchwiliad milfeddygol i fodolaeth y clefyd a'r camau i'w cymryd
  • gofynion datgan safle heintiedig a chamau i'w cymryd
  • pwerau i reoli neu atal symudiadau anifeiliaid
  • cael gwared ar garcasau
  • glanhau a diheintio safleoedd a thrin/brechu anifeiliaid
  • darpariaethau trwyddedu
  • creu tramgwyddau troseddol am fethu cydymffurfio

Sylwer

Bwriedir y wybodaeth hon ar gyfer cyfarwyddyd; dim ond y llysoedd all roi dehongliad awdurdodol o'r gyfraith.

Mae'n bosibl y bydd dolenni 'Deddfwriaeth allweddol' y canllaw yn dangos fersiwn wreiddiol y ddeddfwriaeth yn unig, er y ceir dolenni i ddeddfwriaeth ddiwygio ar wahân lle y mae'n perthyn yn uniongyrchol i gynnwys canllaw. Gellir gweld gwybodaeth ynghylch gwelliannau i ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig ar dab 'Rhagor o Adnoddau' pob dolen; fel arfer, ymgorfforir gwelliannau i ddeddfwriaeth yr Undeb Ewropeaidd yn y testun.

Deddfwriaeth allweddol

Deddf Iechyd Anifeiliaid 1981 (opens in a new window)

Gorchymyn Anthracs 1991 (opens in a new window)

Adolygwyd / diweddarwyd ddiwethaf: Ebrill 2015 

© 2017 itsa Ltd.

Yn ôl i'r Rhestr o Hysbysebion

Clirio

Cyswllt

Prisiau galw

Cyswllt

Prisiau galw