Iechyd a Lles Anifeiliaid

Marchnadoedd da byw

Trosolwg o'r materion allweddol i'w cadw mewn cof mewn marchnad da byw, gan gynnwys gwerthu anifeiliaid a bioddiogelwch

Yn y canllaw

Mae'r cyfarwyddyd hwn ar gyfer Cymru

Mae'n ofynnol i'r rhan fwyaf o bobl mewn marchnad, p'un a ydynt yn gwerthu anifeiliaid*, eu prynu, yn gyfrifol amdanynt, yn eu cludo neu'n edrych arnynt yn unig, gydymffurfio â ffyrdd penodol o'u trin. Rhaid trin anifeiliaid â gofal ac mewn modd priodol yn ôl eu rhywogaeth, a rhaid iddynt fod yn addas i'w cludo a'u gwerthu mewn marchnad.

[*Gwartheg, defaid, geifr, (a phob anifail arall sy'n cil-gnoi), moch, cwningod a dofednod.]

Dim ond pobl sydd wedi gwisgo'n briodol mewn dillad ac esgidiau glân golchadwy neu dafladwy a ddylai fynd i mewn i'r ardaloedd sydd wedi'u dynodi ar gyfer anifeiliaid. Dylent olchi eu gwylo a glanhau a diheintio eu hesgidiau wrth adael yr ardal hon.

Y rheol euraidd ar gyfer cerbydau yw 'glanhau ar y ffordd i mewn, glanhau ar y ffordd allan'. Ni ddylid llwytho anifeiliaid i gerbyd neu drelar oni bai ei fod wedi'i lanhau'n drylwyr a'i ddiheintio gan ddefnyddio diheintydd cymeradwy ers y tro diwethaf iddo gael ei ddefnyddio i gludo anifeiliaid.

Y gyfraith

Mae'r Gorchymyn Crynoadau Anifeiliaid (Cymru) 2010 (AGO) yn berthnasol i achlysur y cesglir anifeiliaid ynghyd ar gyfer gwerthiant, sioe neu arddangosfa, i'w hanfon ymlaen i'w cigyddio o fewn Prydain Fawr, neu i'w harchwilio er mwyn cadarnhau bod yr anifeiliaid yn meddu ar nodweddion brîd penodol. Gweler hefyd 'Crynoadau anifeiliaid'.

Mae'r Gorchymyn Lles Anifeiliaid mewn Marchnadoedd 1990 (WAMO) yn diffinio marchnad fel '...marchnadfa neu iard gwerthu, neu unrhyw safle neu le arall y deuir ag anifeiliaid ato o leoedd eraill a'u rhoi ar werth ac mae'n cynnwys unrhyw lociau cyfagos i farchnad a ddefnyddir mewn cysylltiad â hi ac unrhyw le cyfagos i farchnad a ddefnyddir fel man parcio gan ymwelwyr â'r farchnad ar gyfer parcio cerbydau'.

Noder: Nid yw'r diffiniadau hyn yn cynnwys gwerthiant ar fferm ble mae'r holl anifeiliaid yn byw ar y fferm ac mae deiliad y fferm yn berchen arnynt.

I gael gwybodaeth benodol am geffylau, gweler 'Lles ceffylau mewn marchnadoedd ac ati'.

Beth yw marchnad?

Mae hon yn lle ac yn ddigwyddiad ill dau.

Amodau'r farchnad

  • rhaid i anifeiliaid a dofednod beidio â chael eu codi, llusgo, na'u hongian gan eu pen, clustiau, cyrn, coesau, traed, cynffon, cnu na'u hadain
  • mae'r defnydd o ffyn, prociau ac offer sy'n gallu rhoi sioc drydanol yn cael ei reoli a'i nodi
  • ni ellir gosod anifeiliaid tost* ar werth
  • rhaid i anifeiliaid beidio â dioddef niwed na dioddefaint diangen tra yn y farchnad gan unrhyw fodd na chan unrhyw unigolyn
  • penodir dull a modd corlannu/cawellu rhywogaethau anifeiliaid a dofednod

Pa ddyletswyddau a osodir ar awdurdodau/gweithredwyr marchnad?
Mae angen i weithredwyr marchnad (fel arfer yr arwerthwyr):

  • gyflenwi deunydd gorwedd addas ar gyfer anifeiliaid penodol
  • sicrhau y darperir corlannau addas ar gyfer anifeiliaid tost
  • gwneud darpariaeth ar gyfer bwydo a dyfrio anifeiliaid
  • cyflenwi baddonau traed a chyfleusterau golchi dwylo wrth fynedfa'r mannau anifeiliaid a'r mannau llwytho/dadlwytho
  • sicrhau nad yw lonydd, corlannau a ffitiadau'n debygol o achosi niwed i anifeiliaid
  • darparu llety dan do ar gyfer anifeiliaid penodedig

[*Mae 'tost' yn cynnwys llesg, afiach, sâl, anafedig, blinedig, neu'n debygol o roi genedigaeth. Gellir cadw anifeiliaid yr amheuir eu bod yn dost wrth aros am archwiliad meddygol. ]

Mae'r ofynnol i weithredwyr marchnadoedd (yr arwerthwyr, fel arfer):

  • ddarparu deunydd gorwedd addas ar gyfer anifeiliaid penodedig
  • sicrhau y darperir corlannau addas ar gyfer anifeiliaid anaddas
  • gwneud darpariaeth i roi bwyd a dwr i anifeiliaid
  • cyflenwi baddonau traed a chyfleusterau golchi gwylo ger y fynedfa i ardaloedd yr anifeiliaid a'r ardaloedd llwytho / dadlwytho
  • sicrhau nad yw alïau, corlannau a ffitiadau yn debygol o anafu anifeiliaid
  • darparu lle dan orchudd i anifeiliaid penodol

Dull adnabod


Rhaid i'r holl wartheg, moch, defaid a geifr gael eu hadnabod yn gywir. Mae dull adnabod yn y cyd-destun hwn yn cynnwys dulliau adnabod corfforol, fel tagiau clust, slapfarciau neu datws (fel y bo'n briodol ac fel y caniateir gan y ddeddfwriaeth berthnasol) a'r dogfennau dilys perthnasol y mae'n rhaid iddynt gyd-fynd â rhywogaethau unigol - er enghraifft, pasbort gwartheg neu ddogfen symud (AML1) ar gyfer defaid.

Os caiff anifeiliaid eu cigyddio i'w bwyta gan bobl, yna bydd angen y datganiad gwybodaeth am y gadwyn fwyd (FCI) priodol - gweler 'Gwybodaeth am y gadwyn fwyd (FCI)' am ragor o wybodaeth.

Gellir dod o hyd i gyfarwyddyd manylach ar ofynion ar gyfer rhywogaethau penodol yn ein taflenni cyngor eraill:'Geifr - adnabod, cofnodion a symud', 'Defaid - adnabod, cofnodion a symud', 'Gofynion ar gyfer adnabod gwartheg', 'Cadw a symud moch', a 'Cofrestru a chofnodion dofednod'.

Ceir rhagor o wybodaeth hefyd yn yr adran Rheoliadau adnabod, symud ac olrhain anifeiliaid ar wefan GOV.UK, ynghyd â gwybodaeth ychwanegol sy'n benodol i Gymru ar wefan Llywodraeth Cymru.

Gwerthu lloi


Yn y cyd-destun hwn, mae llo'n golygu anifail buchol dan 12 wythnos oed. Gellir gwerthu lloi mewn marchnad dan amodau penodol yn unig:

  • ni chaniateir marchnata unrhyw lo fwy na dwywaith mewn cyfnod olynol o 28 diwrnod
  • ni ellir mynd â lloi sy'n llai na saith niwrnod oed na'r rheini â bogail heb wella i mewn i farchnad
  • rhaid i bob llo gael cyflenwad digonol o ddeunydd gorwedd addas, y mae'n rhaid iddo fod yn sych pan y'i darperir; nid ystyrid bod haen denau o lwch llif yn ddigonol
  • rhaid symud pob llo allan o'r farchnad o fewn pedwar awr ar ôl i'r llo olaf gael ei werthu mewn arwerthiant
  • rhaid i bob llo fod â phasbort gwartheg ac, os bwriedir eu cigyddio, rhaid iddynt fod â dogfen wybodaeth am y gadwyn fwyd (FCI) hefyd

Gweler hefyd 'Lloi mewn marchnadoedd'.

Wyn ifainc a mynnau geifr


Ni ddylid mynd ag wyn ifainc na mynnau geifr i'r farchnad na'u rhoi ar werth nes i'w bogeiliau wella.

Rhaid i wyn ifainc a mynnau geifr dan bedair wythnos oed, heb fod yng nhwmni mam:

  • gael eu rhoi mewn llety dan do, ag ochrau solet ac yn rhydd rhag drafftiau
  • cael eu symud allan o'r farchnad dim mwy na phedair awr ar ôl cyrraedd
  • cael defnyddio deunydd gorwedd, ac mae'n rhaid i'r deunydd fod yn sych
  • peidio â chael eu gwerthu tra bo'u bogeiliau heb wella

Bioddiogelwch


Gadewch 'glefyd' ble y mae drwy ddilyn mesurau bioddiogelwch da bob tro rydych yn gadael safle â da byw:

  • dylech sicrhau eich bod yn gyfarwydd ag arwyddion clefydau hysbysadwy mewn anifeiliaid ac, os oes amheuon, ceisiwch gyngor milfeddygol cyn gynted â phosibl
  • peidiwch â dod i mewn i'r safle â dillad neu gerbyd da byw (yn cynnwys cerbyd a ddefnyddir i dynnu ôl-gerbyd) sydd wedi'u heintio â llaid neu ddifwyniant fferm arall
  • darperir cyfleusterau i chi lanhau a diheintio'ch esgidiau a sgwrio'ch dwylo. Defnyddiwch nhw os oes angen           
  • gall trin anifeiliaid ledaenu clefyd. Dylech olchi'ch dwylo a'ch dillad / esgidiau cyn gadael y safle
  • dylech lanhau a diheintio'ch cerbyd da byw ar y safle cyn gadael, os yw'n bosibl
  • byddwch yn wyliadwrus am arwyddion o haint mewn anifeiliaid. Os oes achos amheus tra'ch bod ar y safle, byddwch yn barod i gydweithredu â'r awdurdodau wrth weithredu'r cynllun rheoli clefyd wrth gefn

Mae cyfarwyddyd bioddiogelwch Defra yn rhoi cyngor hanfodol i ychwanegu at rwymedigaethau cyfreithiol y bobl hynny sy'n rhedeg marchnad ac yn bresennol ym mha rinwedd bynnag.

Cerbydau da byw

Cerbydau - y rheol aur yw 'glanhau mewn, glanhau allan'. Rhaid i anifeiliaid beidio â chael eu llwytho i mewn i gerbyd neu ôl-gerbyd oni bai ei fod wedi'i lanhau a'i ddiheintio'n drwyadl gan ddefnyddio diheintydd cymeradwy ers iddo gael ei ddefnyddio ddiwethaf er mwyn cludo anifeiliaid.

Rhaid i chi beidio â dod â cherbyd neu ôl-gerbyd i farchnad (hyd yn oed os yw'n wag) a heintir yn weladwy â biswail anifeiliaid, heblaw am fiswail yr anifeiliaid sydd ar y cerbyd neu'r ôl-gerbyd ar y pryd. Fodd bynnag, gallwch fynd i'r farchnad at ddibenion golchi'ch cerbyd allan; bryd hynny, rhaid i chi fynd yn syth at y golchydd lori.

Os ydych yn dod ag anifeiliaid i farchnad ac yna'n prynu eraill, rhaid i chi beidio â llwytho'r anifeiliaid a brynwyd oni bai a than eich bod wedi glanhau a diheintio'r cerbyd neu ôl-gerbyd. Fodd bynnag, mae eithriadau i'r rheol hon - er enghraifft, os ydych yn cludo anifeiliaid rhwng yr un ddau le (ac eithrio dau le gwerthu) ar yr un diwrnod, a bod y modd cludo yn cael ei ddefnyddio'n unswydd at y diben hwnnw, yna gallwch ei lanhau a'i ddiheintio cyn y daith gyntaf ac ar ôl y daith olaf yn unig.

Os ydych wedi dod ag anifeiliaid i farchnad ac yn dymuno gadael heb lanhau a diheintio'ch cerbyd neu ôl-gerbyd gwag, mae'n rhaid i chi lenwi a llofnodi ymgymeriad y byddwch yn glanhau a diheintio o fewn 24 awr neu, beth bynnag, cyn y defnyddir y cerbyd neu'r ôl-gerbyd nesaf er mwyn cludo anifeiliaid (efallai y bydd archwilwyr yr awdurdod lleol yn cynnal gwiriadau ar hap).

Rhaid glanhau a diheintio teiars, giardau olwynion a bwâu olwynion pob cerbyd da byw wrth iddo adael y farchnad.

Am fwy o gyfarwyddyd ar lanhau cerbydau, gweler 'Glanhau a diheintio cerbydau'.

Cosbau

Y gosb fwyaf yn sgil collfarn yw dirwy ddiderfyn a dwy flynedd yn y carchar.

Sylwer

Bwriedir y wybodaeth hon ar gyfer cyfarwyddyd; dim ond y llysoedd all roi dehongliad awdurdodol o'r gyfraith.

Mae'n bosibl y bydd dolenni 'Deddfwriaeth allweddol' y canllaw yn dangos fersiwn wreiddiol y ddeddfwriaeth yn unig, er y ceir dolenni i ddeddfwriaeth ddiwygio ar wahân lle y mae'n perthyn yn uniongyrchol i gynnwys canllaw. Gellir gweld gwybodaeth ynghylch gwelliannau i ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig ar dab 'Rhagor o Adnoddau' pob dolen; fel arfer, ymgorfforir gwelliannau i ddeddfwriaeth yr Undeb Ewropeaidd yn y testun.

Deddfwriaeth allweddol


Gorchymyn Lles Anifeiliaid mewn Marchnadoedd 1990

Gorchymyn Cludo Anifeiliaid (Glanhau a Diheintio) (Cymru) (Rhif 3) 2003


Gorchymyn Crynoadau Anifeiliaid (Cymru) 2010

Adolygwyd/Diweddarwyd ddiwethaf: Ebrill 2015

© 2017 itsa Ltd.

Yn ôl i'r Rhestr o Hysbysebion

Clirio

Cyswllt

Prisiau galw

Cyswllt

Prisiau galw

Ymgynghoriadau Cyfredol