Iechyd a Lles Anifeiliaid

Marchnadoedd da byw

Trosolwg o'r materion allweddol i'w cadw mewn cof mewn marchnad da byw, gan gynnwys gwerthu anifeiliaid a bioddiogelwch

Yn y canllaw

Mae'r cyfarwyddyd hwn ar gyfer Cymru

Mae'n ofynnol i'r rhan fwyaf o bobl mewn marchnad, p'un a ydynt yn gwerthu anifeiliaid*, eu prynu, yn gyfrifol amdanynt, yn eu cludo neu'n edrych arnynt yn unig, gydymffurfio â ffyrdd penodol o'u trin. Rhaid trin anifeiliaid â gofal ac mewn modd priodol yn ôl eu rhywogaeth, a rhaid iddynt fod yn addas i'w cludo a'u gwerthu mewn marchnad.

[*Gwartheg, defaid, geifr, (a phob anifail arall sy'n cil-gnoi), moch, cwningod a dofednod.]

Dim ond pobl sydd wedi gwisgo'n briodol mewn dillad ac esgidiau glân golchadwy neu dafladwy a ddylai fynd i mewn i'r ardaloedd sydd wedi'u dynodi ar gyfer anifeiliaid. Dylent olchi eu gwylo a glanhau a diheintio eu hesgidiau wrth adael yr ardal hon.

Y rheol euraidd ar gyfer cerbydau yw 'glanhau ar y ffordd i mewn, glanhau ar y ffordd allan'. Ni ddylid llwytho anifeiliaid i gerbyd neu drelar oni bai ei fod wedi'i lanhau'n drylwyr a'i ddiheintio gan ddefnyddio diheintydd cymeradwy ers y tro diwethaf iddo gael ei ddefnyddio i gludo anifeiliaid.

Y gyfraith

Mae'r Gorchymyn Crynoadau Anifeiliaid (Cymru) 2010 (AGO) yn berthnasol i achlysur y cesglir anifeiliaid ynghyd ar gyfer gwerthiant, sioe neu arddangosfa, i'w hanfon ymlaen i'w cigyddio o fewn Prydain Fawr, neu i'w harchwilio er mwyn cadarnhau bod yr anifeiliaid yn meddu ar nodweddion brîd penodol. Gweler hefyd 'Crynoadau anifeiliaid' (opens in a new window).

Mae'r Gorchymyn Lles Anifeiliaid mewn Marchnadoedd 1990 (WAMO) yn diffinio marchnad fel '...marchnadfa neu iard gwerthu, neu unrhyw safle neu le arall y deuir ag anifeiliaid ato o leoedd eraill a'u rhoi ar werth ac mae'n cynnwys unrhyw lociau cyfagos i farchnad a ddefnyddir mewn cysylltiad â hi ac unrhyw le cyfagos i farchnad a ddefnyddir fel man parcio gan ymwelwyr â'r farchnad ar gyfer parcio cerbydau'.

Noder: Nid yw'r diffiniadau hyn yn cynnwys gwerthiant ar fferm ble mae'r holl anifeiliaid yn byw ar y fferm ac mae deiliad y fferm yn berchen arnynt.

I gael gwybodaeth benodol am geffylau, gweler 'Lles ceffylau mewn marchnadoedd ac ati' (opens in a new window).

Beth yw marchnad?

Mae hon yn lle ac yn ddigwyddiad ill dau.

Amodau'r farchnad

  • rhaid i anifeiliaid a dofednod beidio â chael eu codi, llusgo, na'u hongian gan eu pen, clustiau, cyrn, coesau, traed, cynffon, cnu na'u hadain
  • mae'r defnydd o ffyn, prociau ac offer sy'n gallu rhoi sioc drydanol yn cael ei reoli a'i nodi
  • ni ellir gosod anifeiliaid tost* ar werth
  • rhaid i anifeiliaid beidio â dioddef niwed na dioddefaint diangen tra yn y farchnad gan unrhyw fodd na chan unrhyw unigolyn
  • penodir dull a modd corlannu/cawellu rhywogaethau anifeiliaid a dofednod

Pa ddyletswyddau a osodir ar awdurdodau/gweithredwyr marchnad?
Mae angen i weithredwyr marchnad (fel arfer yr arwerthwyr):

  • gyflenwi deunydd gorwedd addas ar gyfer anifeiliaid penodol
  • sicrhau y darperir corlannau addas ar gyfer anifeiliaid tost
  • gwneud darpariaeth ar gyfer bwydo a dyfrio anifeiliaid
  • cyflenwi baddonau traed a chyfleusterau golchi dwylo wrth fynedfa'r mannau anifeiliaid a'r mannau llwytho/dadlwytho
  • sicrhau nad yw lonydd, corlannau a ffitiadau'n debygol o achosi niwed i anifeiliaid
  • darparu llety dan do ar gyfer anifeiliaid penodedig

[*Mae 'tost' yn cynnwys llesg, afiach, sâl, anafedig, blinedig, neu'n debygol o roi genedigaeth. Gellir cadw anifeiliaid yr amheuir eu bod yn dost wrth aros am archwiliad meddygol. ]

Mae'r ofynnol i weithredwyr marchnadoedd (yr arwerthwyr, fel arfer):

  • ddarparu deunydd gorwedd addas ar gyfer anifeiliaid penodedig
  • sicrhau y darperir corlannau addas ar gyfer anifeiliaid anaddas
  • gwneud darpariaeth i roi bwyd a dwr i anifeiliaid
  • cyflenwi baddonau traed a chyfleusterau golchi gwylo ger y fynedfa i ardaloedd yr anifeiliaid a'r ardaloedd llwytho / dadlwytho
  • sicrhau nad yw alïau, corlannau a ffitiadau yn debygol o anafu anifeiliaid
  • darparu lle dan orchudd i anifeiliaid penodol

Dull adnabod


Rhaid i'r holl wartheg, moch, defaid a geifr gael eu hadnabod yn gywir. Mae dull adnabod yn y cyd-destun hwn yn cynnwys dulliau adnabod corfforol, fel tagiau clust, slapfarciau neu datws (fel y bo'n briodol ac fel y caniateir gan y ddeddfwriaeth berthnasol) a'r dogfennau dilys perthnasol y mae'n rhaid iddynt gyd-fynd â rhywogaethau unigol - er enghraifft, pasbort gwartheg neu ddogfen symud (AML1) ar gyfer defaid.

Os caiff anifeiliaid eu cigyddio i'w bwyta gan bobl, yna bydd angen y datganiad gwybodaeth am y gadwyn fwyd (FCI) priodol - gweler 'Gwybodaeth am y gadwyn fwyd (FCI)' (opens in a new window) am ragor o wybodaeth.

Gellir dod o hyd i gyfarwyddyd manylach ar ofynion ar gyfer rhywogaethau penodol yn ein taflenni cyngor eraill:'Geifr - adnabod, cofnodion a symud' (opens in a new window), 'Defaid - adnabod, cofnodion a symud' (opens in a new window), 'Gofynion ar gyfer adnabod gwartheg' (opens in a new window), 'Cadw a symud moch' (opens in a new window), a 'Cofrestru a chofnodion dofednod' (opens in a new window).

Ceir rhagor o wybodaeth hefyd yn yr adran Rheoliadau adnabod, symud ac olrhain anifeiliaid (opens in a new window) ar wefan GOV.UK, ynghyd â gwybodaeth ychwanegol sy'n benodol i Gymru (opens in a new window) ar wefan Llywodraeth Cymru.

Gwerthu lloi


Yn y cyd-destun hwn, mae llo'n golygu anifail buchol dan 12 wythnos oed. Gellir gwerthu lloi mewn marchnad dan amodau penodol yn unig:

  • ni chaniateir marchnata unrhyw lo fwy na dwywaith mewn cyfnod olynol o 28 diwrnod
  • ni ellir mynd â lloi sy'n llai na saith niwrnod oed na'r rheini â bogail heb wella i mewn i farchnad
  • rhaid i bob llo gael cyflenwad digonol o ddeunydd gorwedd addas, y mae'n rhaid iddo fod yn sych pan y'i darperir; nid ystyrid bod haen denau o lwch llif yn ddigonol
  • rhaid symud pob llo allan o'r farchnad o fewn pedwar awr ar ôl i'r llo olaf gael ei werthu mewn arwerthiant
  • rhaid i bob llo fod â phasbort gwartheg ac, os bwriedir eu cigyddio, rhaid iddynt fod â dogfen wybodaeth am y gadwyn fwyd (FCI) hefyd

Gweler hefyd 'Lloi mewn marchnadoedd' (opens in a new window).

Wyn ifainc a mynnau geifr


Ni ddylid mynd ag wyn ifainc na mynnau geifr i'r farchnad na'u rhoi ar werth nes i'w bogeiliau wella.

Rhaid i wyn ifainc a mynnau geifr dan bedair wythnos oed, heb fod yng nhwmni mam:

  • gael eu rhoi mewn llety dan do, ag ochrau solet ac yn rhydd rhag drafftiau
  • cael eu symud allan o'r farchnad dim mwy na phedair awr ar ôl cyrraedd
  • cael defnyddio deunydd gorwedd, ac mae'n rhaid i'r deunydd fod yn sych
  • peidio â chael eu gwerthu tra bo'u bogeiliau heb wella

Bioddiogelwch


Gadewch 'glefyd' ble y mae drwy ddilyn mesurau bioddiogelwch da bob tro rydych yn gadael safle â da byw:

  • dylech sicrhau eich bod yn gyfarwydd ag arwyddion clefydau hysbysadwy mewn anifeiliaid ac, os oes amheuon, ceisiwch gyngor milfeddygol cyn gynted â phosibl
  • peidiwch â dod i mewn i'r safle â dillad neu gerbyd da byw (yn cynnwys cerbyd a ddefnyddir i dynnu ôl-gerbyd) sydd wedi'u heintio â llaid neu ddifwyniant fferm arall
  • darperir cyfleusterau i chi lanhau a diheintio'ch esgidiau a sgwrio'ch dwylo. Defnyddiwch nhw os oes angen           
  • gall trin anifeiliaid ledaenu clefyd. Dylech olchi'ch dwylo a'ch dillad / esgidiau cyn gadael y safle
  • dylech lanhau a diheintio'ch cerbyd da byw ar y safle cyn gadael, os yw'n bosibl
  • byddwch yn wyliadwrus am arwyddion o haint mewn anifeiliaid. Os oes achos amheus tra'ch bod ar y safle, byddwch yn barod i gydweithredu â'r awdurdodau wrth weithredu'r cynllun rheoli clefyd wrth gefn

Mae cyfarwyddyd bioddiogelwch (opens in a new window) Defra yn rhoi cyngor hanfodol i ychwanegu at rwymedigaethau cyfreithiol y bobl hynny sy'n rhedeg marchnad ac yn bresennol ym mha rinwedd bynnag.

Cerbydau da byw

Cerbydau - y rheol aur yw 'glanhau mewn, glanhau allan'. Rhaid i anifeiliaid beidio â chael eu llwytho i mewn i gerbyd neu ôl-gerbyd oni bai ei fod wedi'i lanhau a'i ddiheintio'n drwyadl gan ddefnyddio diheintydd cymeradwy ers iddo gael ei ddefnyddio ddiwethaf er mwyn cludo anifeiliaid.

Rhaid i chi beidio â dod â cherbyd neu ôl-gerbyd i farchnad (hyd yn oed os yw'n wag) a heintir yn weladwy â biswail anifeiliaid, heblaw am fiswail yr anifeiliaid sydd ar y cerbyd neu'r ôl-gerbyd ar y pryd. Fodd bynnag, gallwch fynd i'r farchnad at ddibenion golchi'ch cerbyd allan; bryd hynny, rhaid i chi fynd yn syth at y golchydd lori.

Os ydych yn dod ag anifeiliaid i farchnad ac yna'n prynu eraill, rhaid i chi beidio â llwytho'r anifeiliaid a brynwyd oni bai a than eich bod wedi glanhau a diheintio'r cerbyd neu ôl-gerbyd. Fodd bynnag, mae eithriadau i'r rheol hon - er enghraifft, os ydych yn cludo anifeiliaid rhwng yr un ddau le (ac eithrio dau le gwerthu) ar yr un diwrnod, a bod y modd cludo yn cael ei ddefnyddio'n unswydd at y diben hwnnw, yna gallwch ei lanhau a'i ddiheintio cyn y daith gyntaf ac ar ôl y daith olaf yn unig.

Os ydych wedi dod ag anifeiliaid i farchnad ac yn dymuno gadael heb lanhau a diheintio'ch cerbyd neu ôl-gerbyd gwag, mae'n rhaid i chi lenwi a llofnodi ymgymeriad y byddwch yn glanhau a diheintio o fewn 24 awr neu, beth bynnag, cyn y defnyddir y cerbyd neu'r ôl-gerbyd nesaf er mwyn cludo anifeiliaid (efallai y bydd archwilwyr yr awdurdod lleol yn cynnal gwiriadau ar hap).

Rhaid glanhau a diheintio teiars, giardau olwynion a bwâu olwynion pob cerbyd da byw wrth iddo adael y farchnad.

Am fwy o gyfarwyddyd ar lanhau cerbydau, gweler 'Glanhau a diheintio cerbydau' (opens in a new window).

Cosbau

Y gosb fwyaf yn sgil collfarn yw dirwy ddiderfyn a dwy flynedd yn y carchar.

Sylwer

Bwriedir y wybodaeth hon ar gyfer cyfarwyddyd; dim ond y llysoedd all roi dehongliad awdurdodol o'r gyfraith.

Mae'n bosibl y bydd dolenni 'Deddfwriaeth allweddol' y canllaw yn dangos fersiwn wreiddiol y ddeddfwriaeth yn unig, er y ceir dolenni i ddeddfwriaeth ddiwygio ar wahân lle y mae'n perthyn yn uniongyrchol i gynnwys canllaw. Gellir gweld gwybodaeth ynghylch gwelliannau i ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig ar dab 'Rhagor o Adnoddau' pob dolen; fel arfer, ymgorfforir gwelliannau i ddeddfwriaeth yr Undeb Ewropeaidd yn y testun.

Deddfwriaeth allweddol


Gorchymyn Lles Anifeiliaid mewn Marchnadoedd 1990 (opens in a new window)

Gorchymyn Cludo Anifeiliaid (Glanhau a Diheintio) (Cymru) (Rhif 3) 2003 (opens in a new window)


Gorchymyn Crynoadau Anifeiliaid (Cymru) 2010 (opens in a new window)

Adolygwyd/Diweddarwyd ddiwethaf: Ebrill 2015

© 2017 itsa Ltd.

Yn ôl i'r Rhestr o Hysbysebion

Clirio

Cyswllt

Prisiau galw

Cyswllt

Prisiau galw