Gwerthiant a Gyfyngir gan Oedran

Cyllyll ac eitemau eraill â llafn

Caiff nwyddau â llafn eu cwmpasu gan y ddeddfwriaeth sy'n atal pobl dan 18 oed rhag eu prynu

Yn y canllaw

Mae'r cyfarwyddyd hwn ar gyfer Cymru a Lloegr

Mae'n anghyfreithiol i werthu cyllyll (ac eitemau tebyg erail) i rywun sydd dan 18 oed. Gorfodir y ddeddfwriaeth gan yr heddlu a gwasanaethau safonau masnach. Dylai gwerthwyr wirio oedran prynwyr cyn gwerthu bob amser.

Cynhwysir cyfyngiadau pellach yn Neddf Cyllyll 1997, sy'n delio'n benodol â chyllyll a hysbysebir i'w defnyddio 'wrth ymladd'.

Y gyfraith

Dan Ddeddf Cyfiawnder Troseddol 1988, mae'n drosedd i unrhyw unigolyn werthu i unigolyn sydd dan 18 oed:

  • unrhyw gyllell, llafn cyllell neu lafn rasel
  • unrhyw fwyell
  • unrhyw eitem arall sydd â llafn neu flaen miniog, ac sydd wedi'i gwneud neu ei haddasu i'w defnyddio i achosi anaf i rywun

Nid yw'r gwaharddiad yn gymwys i:

  • gyllyll poced sy'n plygu os yw ymyl torri'r llafn yn llai na thair modfedd neu 7.62cm
  • cetris amnewid raseli diogelwch, lle mae llai na 2mm o'r llafn i'w weld

Mae'n gwestiwn o ffaith a yw eitem neilltuol yn gyllell, ond gan ddefnyddio diffiniad ehangach, mae'r ddeddfwriaeth hon yn gwahardd gwerthu, er enghraifft, cyllyll â gwain, cyllyll cegin, cyllyll crefft a chyllyll carpedi i bobl sydd dan 18 oed oed. Ni fwriedir i'r gwaharddiad fod yn gymwys i wrthrychau fel sisyrnau na chwmpasau.

Mae dangos eich bod wedi cymryd pob rhagofal rhesymol ac wedi arfer pob diwydrwydd dyladwy i osgoi cyflawni trosedd yn amddiffyniad.

Dan Ddeddf Cyllyll 1997, mae'n drosedd i farchnata cyllell a hefyd yn drosedd i gyhoeddi deunydd marchnata ynghylch cyllell mewn ffordd sydd naill ai:

  • yn dynodi neu'n awgrymu ei bod yn addas i ymladd (mae'r term 'addas i ymladd' yn golygu bod y gyllell yn addas i'w defnyddio i beri anaf neu beri i unigolyn ofni cael anaf)

...neu

  • sydd fel arall yn debygol o symbylu neu annog ymddygiad treisgar sy'n cynnwys defnyddio'r gyllell fel arf

Gellid dynodi neu awgrymu fod cyllell yn addas i ymladd trwy ddefnyddio enw neu ddisgrifiad mewn unrhyw un o'r ffyrdd canlynol:

  • ei gymhwyso i'r gyllell
  • ar y gyllell neu unrhyw ddeunydd pacio y rhoddir y gyllell ynddo
  • wedi'i gynnwys mewn unrhyw hysbyseb sy'n ymwneud yn benodol neu'n awgrymu ei fod yn ymwneud â'r gyllell

Mae eithriadau sy'n caniatáu gwerthu'r fath eitemau at ddibenion cyfreithlon, megis defnydd ohonynt gan y lluoedd arfog, fel creiriau neu fel darnau casglwr, er enghraifft.

Mae amddiffyniadau ar gael i drosedd os gallwch brofi nad oeddech yn gwybod neu'n amau fod y dull o farchnata'r gyllell, neu'r deunydd, gyfystyr â dynodi neu awgrymu fod y gyllell yn addas i'w defnyddio i ymladd, neu ei bod yn debygol o sbarduno neu annog ymddygiad treisgar yn cynnwys y defnydd o'r gyllell fel arf. Hefyd, mae dangos eich bod wedi cymryd pob rhagofal rhesymol ac wedi arfer pob diwydrwydd dyladwy i osgoi cyflawni trosedd yn amddiffyniad.

Cadw o fewn y gyfraith

Os ydych yn cyflawni trosedd dan y naill ddeddf neu'r llall, mae gennych amddiffyniad cyfreithiol y cyfeirir ato'n aml fel 'diwydrwydd dyladwy'.Mae'n rhaid i chi brofi eich bod wedi cymryd 'pob rhagofal rhesymol' ac wedi ymarfer 'pob diwydrwydd dyladwy' i osgoi cyflawni'r trosedd. Gan gyfeirio'n arbennig at Ddeddf Cyfiawnder Troseddol 1988, beth mae hyn yn ei olygu? Mae'n golygu eich bod yn gyfrifol am sicrhau nad ydych chi na'ch staff yn gwerthu cyllyll i bobl dan 18 oed. Gallwch wneud hyn trwy sefydlu systemau effeithiol o fewn eich busnes i arddangos eich bod wedi cymryd camau neu ragofalon cadarnhaol i atal gwerthiant dan oed. Dylid monitro a diweddaru'r systemau hyn yn rheolaidd fel bo angen er mwyn adnabod ac adfer unrhyw broblemau neu wendidau neu i ddilyn cynnydd mewn technoleg. 

Mae nodweddion arfer gorau allweddol o system effeithiol yn cynnwys:

GWIRIADAU DILYSU OEDRAN

Gofynnwch i bobl ifanc ddangos tystiolaeth o'u hoedran bob tro. Mae'r Sefydliad Siartredig Safonau Masnach, y Swyddfa Gartref a Chymdeithas Prif Swyddogion yr Heddlu yn cefnogi Cynllun Safonau Profi Oedran (PASS) (opens in a new window) cenedlaethol y DU, sy'n cynnwys nifer o ddosbarthwyr cardiau. Gallwch fod yn hyderus bod cerdyn a gyhoeddir dan y cynllun, ac yn dangos yr hologram PASS, yn ffordd dderbyniol o brofi oedran. Mae pasbort yn dderbyniol hefyd, ond gwnewch yn siwr fod y cerdyn yn cyfateb i'r unigolyn sy'n ei ddefnyddio a bod y dyddiad geni'n dangos eu bod dros 18 oed. Os na all yr unigolyn brofi eu bod dros 18 oed, yna dylid wrthod y gwerthiant. 

GWEITHREDWCH SYSTEM 'HER 21' NEU 'HER 25'

Mae hyn yn golygu, os ymddengys fod yr unigolyn dan 21 neu 25 oed, y gofynnir iddynt ddilysu eu bod dros 18 oed trwy ddangos tystiolaeth ddilys o'u hoedran.

HYFFORDDIANT STAFF

Gwnewch yn siwr fod eich staff wedi'u hyfforddi'n iawn. Dylent wybod pa gynhyrchion sydd â chyfyngiad oed, beth yw'r cyfyngiad oed a'r camau gweithredu mae'n rhaid iddynt eu cymryd os credant fod unigolyn dan 18 oed yn ceisio prynu. Mae'n bwysig i chi allu profi fod eich staff wedi deall eu cyfrifoldebau dan y ddeddfwriaeth. Gellir gwneud hyn trwy gadw cofnod o'r hyfforddiant a gofyn i aelodau eich staff lofnodi i gadarnhau eu bod wedi'i deall. Yna, dylai'r cofnodion hyn gael eu gwirio a'u llofnodi'n rheolaidd gan reolwr neu'r perchennog.

CYNHALIWCH GOFNODLYFR GWRTHODIADAU

Dylid cofnodi pob gwrthodiad (dyddiad, amser, digwyddiad, disgrifiad o'r prynwr posibl). Bydd cynnal cofnod gwrthodiadau'n helpu i arddangos eich bod wedi gwrthod gwerthiannau'n weithredol a bod gennych system effeithiol yn ei lle. Dylai'r rheolwr/perchennog wirio cofnodion i sicrhau fod yr holl aelodau staff yn eu defnyddio.

Atodir cofnod gwrthodiadau enghreifftiol isod:

Cofnodlyfr gwrthodiadau (Word 31 KB) (opens in a new window)

Mae gan rai tiliau system gwrthod wedi'i hymgorffori ynddynt. Os ydych yn defnyddio system seiliedig ar dil, dylech sicrhau y gellir adfer gwrthodiadau yn ddiweddarach. Hefyd, dylech fod yn ymwybodol y gwneir rhai gwrthodiadau cyn i gynnyrch gael ei sganio.

CYNLLUN SIOP A CHYNHYRCHION

Nodwch y cynhyrchion â chyfyngiad oed yn eich siop ac ystyried eu symud yn agosach at y cownter, neu hyd yn oed y tu ôl iddo. Ystyriwch arddangos pecynnau ffug fel bod rhaid i bobl ofyn am y cynhyrchion os ydynt am eu prynu.

PROCIAU TIL

Os oes gennych system EPoS, efallai gellir ei defnyddio i atgoffa staff am gyfyngiadau oedran drwy awgrym. Fel dewis arall, gellir defnyddio sticeri dros godau bar cynhyrchion penodol.

ARWYDDION

Arddangoswch bosteri i ddangos cyfyngiadau oedran a datganiad ynghylch gwrthod y fath werthiannau. Efallai y bydd hyn yn atal prynwyr posibl, ac yn gweithredu fel nodyn atgoffa i staff.

TELEDU CYLCH CYFYNG (TCC)

Gall system TCC weithredu fel ataliad gan leihau'r nifer o ddigwyddiadau o werthiannau dan oed. Hefyd, bydd yn eich helpu i fonitro 'mannau dall' o fewn eich siop os nad yw'n bosibl newid y cynllun neu adleoli'r cynhyrchion y tu ôl i'r cownter, neu'n agosach ato. 

GWERTHIANNAU AR-LEIN

Os ydych yn gwerthu o bell, megis ar-lein neu drwy gatalog, dylech sefydlu system effeithiol o wirio darpar brynwyr i sicrhau eu bod yn 18 oed neu'n hyn cyn y gallant brynu cyllyll. Gweler 'Gwerthu nwyddau â chyfyngiad oedran ar-lein' (opens in a new window) i gael rhagor o wybodaeth.

Cosbau

Os byddwch yn cyflawni trosedd dan Ddeddf Cyfiawnder Troseddol 1988 o werthu i rywun dan 18 oed, y gosb fwyaf yn sgil collfarn yw chwe mis yn y carchar a dirwy ddiderfyn.

Os byddwch yn cyflawni trosedd dan Ddeddf Cyllyll 1997 yn ymwneud â'r ffordd y caiff cyllell ei marchnata, y gosb fwyaf yn sgil collfarn yw dwy flynedd yn y carchar a dirwy ddiderfyn.

Sylwer

Bwriedir y wybodaeth hon ar gyfer cyfarwyddyd; dim ond y llysoedd all roi dehongliad awdurdodol o'r gyfraith.

Mae'n bosibl y bydd dolenni 'Deddfwriaeth allweddol' y canllaw yn dangos fersiwn wreiddiol y ddeddfwriaeth yn unig, er y ceir dolenni i ddeddfwriaeth ddiwygio ar wahân lle y mae'n perthyn yn uniongyrchol i gynnwys canllaw. Gellir gweld gwybodaeth ynghylch gwelliannau i ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig ar dab 'Rhagor o Adnoddau' pob dolen; fel arfer, ymgorfforir gwelliannau i ddeddfwriaeth yr Undeb Ewropeaidd yn y testun.

Deddfwriaeth allweddol

Deddf Cyfiawnder Troseddol 1988 (opens in a new window)

Deddf Cyllyll 1997 (opens in a new window)

Adolygwyd/diweddarwyd ddiwethaf: Gorffennaf 2015

© 2017 itsa Ltd.

Yn ôl i'r Rhestr o Hysbysebion

Clirio

Cyswllt

Prisiau galw

Cyswllt

Prisiau galw