Eraill

Tuniau adlenwi tanwyr sigaréts a thoddyddion

Os ydych yn gwerthu nwyddau wedi'u seilio ar doddyddion, rhaid i chi fod yn siwr nad yw eich cwsmeriaid dan oed

Yn y canllaw

Mae'r arweiniad hwn ar gyfer Cymru a Lloegr

Camddefnyddio toddyddion yw mewnanadlu (arogli) mygdarthau a allyrrir gan amrywiaeth eang o gynhyrchion wedi'u seilio ar doddyddion, gan gynnwys tuniau adlenwi tanwyr sigaréts ac aerosolau. Rheolir y cyflenwad o'r cynhyrchion hyn i bobl o dan 18 oed gan Reoliadau Adlenwi Tanwyr Sigaréts 1999 a Deddf Sylweddau Meddwol (Cyflenwi) 1985.

Mae pennau marcio, aerosolau, gwrthrewydd a farnais ewinedd yn gynhyrchion ty y gellir eu camddefnyddio trwy eu hanadlu er mwyn achosi meddwdod. Mae arwyddion amlwg camddefnyddiwr yn cynnwys gwynt toddyddion, lleferydd aneglur a smotiau/briwiau o gwmpas y geg.

Mae camau y gall masnachwyr eu cymryd yn cynnwys gofyn am dystiolaeth o oedran, gwrthod gwerthu i bobl dan 18, cofnodi gwerthiannau gwrthodedig a hyfforddi staff.

Y gyfraith

Mae Rheoliadau Adlenwi Tanwyr Sigaréts (Diogelwch) 1999 yn ei wneud yn drosedd i gyflenwi unrhyw dun adlenwi taniwr sigaréts sy'n cynnwys bwtan, neu sylwedd sydd â bwtan fel cynhwysyn cyfansoddol, i unrhyw un dan 18 oed.

Mae Deddf Sylweddau Meddwol (Cyflenwi) 1985 yn ei wneud yn drosedd i gyflenwi, neu gynnig cyflenwi, sylwedd i unigolyn rydych yn gwybod, neu mae gennych achos rhesymol i gredu, ei fod o dan 18 oed ac os ydych yn gwybod, neu os oes gennych achos rhesymol i gredu, y caiff y sylwedd, neu ei darthau, ei anadlu gan yr unigolyn hwnnw er mwyn meddwi. Mae trosedd yn bodoli hefyd ble rydych yn cyflenwi, neu'n cynnig cyflenwi, i unigolyn rydych yn gwybod, neu mae gennych sail rhesymol i gredu, sy'n gweithredu ar ran rhywun o dan 18 oed ac rydych yn gwybod, neu mae gennych achos rhesymol i gredu, y caiff y sylwedd, neu ei darthau, ei anadlu gan unigolyn dan 18 oed er mwyn meddwi.

Beth yw sylwedd meddwol?

Gall nifer o gynhyrchion, gan gynnwys eitemau cartref, gael eu camddefnyddio trwy eu hanadlu i achosi meddwdod. Dyma enghreifftiau ohonynt:

  • glud wedi'i seilio ar doddyddion
  • hylif sychlanhau
  • hylif cywiro a theneuydd
  • pennau marcio
  • aerosolau* (er enghraifft cwyr dodrefn, diaroglydd, peraroglydd, chwistrell gwallt, chwistrell lleddfu poen)
  • 'dechreuad oer' a gwrthrewyddion
  • codwr farnais ewinedd a farnais
  • defnyddiau glanhau ffwrn
  • tynnwr paent

Nid yw'r rhestr hon yn gynhwysfawr ac mae llawer mwy o gynhyrchion a allai fod yn agored i'w camddefnyddio.

[* Mae Deddf Ymddygiad Gwrthgymdeithasol 2003 yn gwahardd gwerthu paent aerosol i unrhyw un o dan 16. Gweler 'Paent chwistrell aerosol'.]

Sut gallwch chi adnabod os yw rhywun yn gamddefnyddiwr?

Gall rhai arwyddion fod yn amlwg:

  • arogl glud neu doddyddion ar ddillad yr unigolyn
  • siarad yn aneglur ac ymddygiad debyg i feddwdod
  • smotiau a briwiau o amgylch y geg a'r trwyn

Yr arwyddion eraill rhaid i chi fod yn ymwybodol ohonynt yw:

  • cwsmer yn prynu toddyddion yn aml neu mewn sypiau
  • prynu bagiau plastig a thoddyddion ar yr un pryd

Fodd bynnag, gellir gwerthu toddyddion i bobl o dan 18 ar gyfer y defnydd cyffredin y'u bwriedir ar eu cyfer.

Cadw o fewn y gyfraith

Os ydych yn cyflawni trosedd dan Reoliadau Tanwyr Sigaréts (Diogelwch) 1999, mae gennych amddiffyniad cyfreithiol y cyfeirir ato'n aml fel 'diwydrwydd dyladwy'.  Mae'n rhaid i chi brofi eich bod wedi cymryd pob rhagofal rhesymol ac wedi ymarfer pob diwydrwydd dyladwy i osgoi cyflawni'r trosedd.  Beth mae hyn yn ei olygu?  Mae'n golygu eich bod yn gyfrifol am sicrhau nad ydych chi na'ch staff yn cyflenwi adlenwadau tanwyr sigaréts na chynhyrchion yn cynnwys bwtan i unrhyw un dan 18 oed.  Gallwch wneud hyn trwy sefydlu systemau effeithiol o fewn eich busnes i arddangos eich bod wedi cymryd camau neu ragofalon cadarnhaol i atal gwerthiant dan oed.  Dylid monitro'r systemau hyn yn rheolaidd a'u diweddaru fel bo angen er mwyn adnabod ac adfer unrhyw broblemau neu wendidau neu i ddilyn datblygiadau mewn technoleg.

Nid oes unrhyw amddiffyniad diwydrwydd dyladwy yn Neddf Sylweddau Meddwol (Cyflenwi) 1985 gan fod rhaid i'r erlynydd ddangos bod pwy bynnag a wnaeth y gwerthiant yn gwybod neu'n credu y bwriadwyd y sylwedd i'w anadlu er mwyn achosi meddwdod a bod yr unigolyn dan 18 oed.  Fodd bynnag, dylech ddal i sicrhau bod systemau effeithiol yn eu lle er mwyn arddangos yn glir y camau rydych wedi'u cymryd i atal gwerthiannau dan oed rhag digwydd.

Mae nodweddion arfer gorau allweddol o system effeithiol yn cynnwys:

GWIRIADAU DILYSU OEDRAN

Dylech ofyn i bobl ifanc ddangos tystiolaeth o'u hoedran bob tro. Mae'r Sefydliad Siartredig Safonau Masnach, y Swyddfa Gartref a Chymdeithas Prif Swyddogion yr Heddlu yn cefnogi Cynllun Safonau Profi Oedran (PASS) cenedlaethol y DU, sy'n cynnwys nifer o ddosbarthwyr cardiau. Gallwch fod yn hyderus bod cerdyn a gyhoeddwyd yn ôl y cynllun ac sy'n cynnwys hologram PASS yn dystiolaeth dderbyniol o oedran. Mae cerdyn-llun trwydded gyrru neu basbort hefyd yn dderbyniol, ond gwnewch yn siwr fod y cerdyn yn cyfateb i'r unigolyn sy'n ei ddefnyddio a bod y dyddiad geni'n dangos ei fod/bod dros 18 oed.  Os na all yr unigolyn brofi ei fod/bod dros 18 oed, yna dylid wrthod y gwerthiant.

GWEITHREDWCH SYSTEM 'HER 21' NEU 'HER 25'

Mae hyn yn golygu, os ymddengys fod yr unigolyn dan 21 neu 25 oed, y gofynnir iddynt ddilysu eu bod dros 18 oed trwy ddangos tystiolaeth ddilys o'u hoedran.

HYFFORDDIANT STAFF

Gwnewch yn siwr fod eich staff wedi'u hyfforddi'n iawn.  Dylent wybod pa gynhyrchion sydd â chyfyngiad oed, beth yw'r cyfyngiad oed a'r camau gweithredu mae'n rhaid iddynt eu cymryd os credant fod unigolyn dan 18 oed yn ceisio prynu. Mae'n bwysig y gallwch brofi bod eich staff wedi deall yr hyn sy'n ofynnol ganddynt dan y ddeddfwriaeth. Gellir gwneud hyn drwy gadw cofnodion o'r hyfforddiant a gofyn i'r aelod o staff lofnodi i ddweud eu bod wedi'i ddeall. Yna dylai'r cofnodion hyn gael eu gwirio a'u llofnodi'n rheolaidd gan reolwr neu'r perchennog.

CADWCH GOFNODLYFR GWRTHODIADAU

Dylid cofnodi pob gwrthodiad (dyddiad, amser, digwyddiad, disgrifiad o'r prynwr posibl). Bydd cadw cofnodlyfr gwrthodiadau'n helpu i ddangos eich bod yn gwrthod gwerthiannau'n weithredol a bod gennych system effeithiol yn ei lle. Dylai'r cofnodion gael eu gwirio gan y rheolwr/perchennog i sicrhau bod holl aelodau'r staff yn eu defnyddio.

Atodir enghraifft o gofnodlyfr gwrthodiadau isod:
Cofnod gwrthodiadau (Word 31KB)

Mae gan rai tiliau system gwrthod wedi'i hymgorffori ynddynt. Os ydych yn defnyddio system seiliedig ar dil, dylech sicrhau y gellir adfer gwrthodiadau yn ddiweddarach.  Hefyd, dylech fod yn ymwybodol y gwneir rhai gwrthodiadau cyn i gynnyrch gael ei sganio.

CYNLLUN SIOP A CHYNHYRCHION

Nodwch y cynhyrchion â chyfyngiad oed yn eich siop ac ystyried eu symud yn agosach at y cownter, neu hyd yn oed y tu ôl iddo. Ystyriwch arddangos pecynnau ffug fel bod rhaid i bobl ofyn am y cynhyrchion os ydynt am eu prynu.

PROCIAU TIL

Os oes gennych chi system EPoS, efallai bod hi'n bosib i'w defnyddio i atgoffa staff o gyfyngiadau oedran trwy broc. Fel arall, gellir rhoi sticeri dros godau bar cynnyrch penodol.

ARWYDDION

Arddangoswch bosteri yn dangos cyfyngiadau oedran a datganiad yn ymwneud â gwrthod gwerthiannau fel hyn. Efallai bydd hyn yn atal darpar brynwyr ac yn atgoffa staff.

TELEDU CYLCH CYFYNG (TCC)

Gall system TCC weithredu fel ataliad gan leihau'r nifer o ddigwyddiadau o werthiannau dan oed.  Hefyd bydd yn eich helpu i fonitro 'mannau dall' o fewn eich siop os nad yw'n bosibl newid y cynllun neu adleoli'r cynhyrchion y tu ôl i'w cownter, neu'n agosach ato.

Cosbau

Os byddwch yn troseddau dan naill ai Rheoliadau Tanwyr Sigaréts (Diogelwch) 1999 neu Ddeddf Sylweddau Meddwol (Cyflenwi) 1985, y gosb fwyaf yn sgil collfarn yw hyd at chwe mis yn y carchar a dirwy ddiderfyn.

Sylwer

Bwriedir y wybodaeth hon ar gyfer cyfarwyddyd; dim ond y llysoedd all roi dehongliad awdurdodol o'r gyfraith.

Mae'n bosibl y bydd dolenni 'Deddfwriaeth allweddol' y canllaw yn dangos fersiwn wreiddiol y ddeddfwriaeth yn unig, er y ceir dolenni i ddeddfwriaeth ddiwygio ar wahân lle y mae'n perthyn yn uniongyrchol i gynnwys canllaw. Gellir gweld gwybodaeth ynghylch gwelliannau i ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig ar dab 'Rhagor o Adnoddau' pob dolen; fel arfer, ymgorfforir gwelliannau i ddeddfwriaeth yr Undeb Ewropeaidd yn y testun.

Deddfwriaeth allweddol

Deddf Sylweddau Meddwol (Cyflenwi) 1985

Rheoliadau Adlenwi Tanwyr Sigaréts (Diogelwch) 1999

Deddf Ymddygiad Gwrthgymdeithasol 2003

Adolygwyd / diweddarwyd ddiwethaf: Gorffennaf 2015

© 2017 itsa Ltd.

Yn ôl i'r Rhestr o Hysbysebion

Clirio

Cyswllt

Prisiau galw

Ymgynghoriadau Cyfredol