Cyfeirlyfrau Masnach a Chyfeirlyfrau eraill

Dechreuwyd y cyfeirlyfrau masnach yn yr ail ganrif ar bymtheg i ddarparu cyfeiriadau i fasnachwyr a dynion busnes. Erbyn y bedwaredd ganrif ar bymtheg roedd y Swyddfa Bost yn eu defnyddio i ddarparu cyfeiriadau cywir ar gyfer prif ddinasyddion mewn trefi a phentrefi. 

 

 

Cedwir y cyfeirlyfrau canlynol yn y Llyfrgelloedd Rhanbarthol ac yn Swyddfa Archifau'r Sir.  Oherwydd eu bod yn rhestru masnachwyr a gwasanaethau yn ogystal ag enwau unigolion maent o werth mawr i olrheinwyr achau a'r hanesydd lleol.  Argraffwyd llawer o'r cyfeirlyfrau hyn gan gwmniau preifat, megis 'Kelly's', ac roeddynt yn cynnwys gwybodaeth am y trefi a'r pentrefi roeddynt yn sôn amdanynt.

Talfyriadau: AS = Archifdy'r Sir, ABER = Llyfrgell Ranbarthol Aberhonddu, LLAN = Llyfrgell Ranbarthol Llandrindod; DRE = Llyfrgell Ranbarthol Y Drenewydd. Ardaloedd: B = Sir Frycheiniog; T = Sir Drefaldwyn; M = Sir Faesyfed.

Dyddiad Teitl y Cyfeirlyfr Ardal Lleoliad Nodiadau
1791 Cyfeirlyfr Prydeinig Cyffredinol (UK) B (ABER) AS Ffacsimili (detholiadau)
1798 Cyfeirlyfr Prydeinig Cyffredinol (UK) B, T, M LLAN Ffacsimili
1822 Pigot & Co's (Gogledd Cymru) T AS,DRE Fiche
1825 Pigot & Co's (Cymru) B, M AS Ffacsimili (tua 1825)
1828 Pigot & Co's (Gogledd Cymru) T AS, DRE Fiche
1828 Pigot & Co's (Cymru) T (TRALL) AS Ffacsimili
1829 Pigot & Co's (Gogledd Cymru) T AS, DRE Gwreiddiol (NEWYDD) a Ffacsimili
1829 Pigot & Co's (Cymru) B, T, M ABER Gwreiddiol
1830 Pigot & Co’s (Gogledd Cymru) T AS Fiche
1830 Pigot & Co’s (De Cymru) B, M AS Fiche
1831 Comisiwn Ffiniau M AS Ffacsimili (detholiadau)
1835 Pigot & Co's (Gogledd Cymru) T AS, DRE Fiche
1835 Pigot & Co's (Cymru) B, T, M AS, DRE Gwreiddiol
1840 Robson's (Gogledd Cymru) T AS, DRE Fiche
1844 Slater's (Gogledd Cymru) T AS, DRE Fiche (yn ddiweddarach Pigot & Co)
1849 Hunt & Co's (Caerloyw) B (ABER & CR) AS Ffacsimili (detholiadau)
1850 Slater's (Gogledd Cymru T AS,DRE Fiche (yn ddiweddarach Pigot & Co)
1856 Slater's (Gogledd Cymru) T AS, DRE Fiche (yn ddiweddarach Pigot & Co)
1858 Slater's (Cymru) B, T, M AS Ffacsimili (yn ddiweddarach Pigot & Co)
1859 J. Jones (Gogledd Cymru) T AS, DRE Fiche (Wrecsam yn unig)
1863 Cyfeirlyfr y Sir M AS Ffacsimili (detholiadau)
1868 Slater's (Gogledd Cymru) T AS, DRE Fiche (yn ddiweddarach Pigot & Co)
1871 Trosglwyddiadau tirfeddianwyr B, T, M AS Ffacsimili (o Gyfrifiad 1871)
1871 Trosglwyddiadau tirfeddianwyr T DRE Ffacsimili
1874 Worrall's (Gogledd Cymru) T AS, DRE Fiche
1876 Cassey's (Gogledd Cymru) M AS, DRE Fiche
1881 Almanac Caergybi T (MAC) AS, DRE Ffacsimili
1881 Crocker's (Ardal Wrecsam T AS, DRE Fiche
1882 Almanac Caergybi T (MAC) AS, DRE Ffacsimili (detholiadau)
1883 Almanac Caergybi T (MAC) DRE Gwreiddiol
1883 Slater's (Gogledd Cymru) T AS, DRE Fiche (yn ddiweddarach Pigot & Co)
1884 Almanac Caergybi T (MAC) AS, DRE Gwreiddiol (DRE) & Ffacsilimi (detholiadau)
1886 Porter's (Fflint a Dinbych) T AS, DRE Fiche
1889 Sutton's (Gogledd Cymru) T AS, DRE Fiche
1889 Sutton's (Gogledd Cymru) T AS Ffacsimili
1890 Shropshire & N. Wales Almanac M AS Ffacsimili
1890 Shropshire & N. Wales Almanac M DRE Gwreiddiol a chopi
1891 Kelly's (De Cymru) B, R ABER Gwreiddiol
1891 Teithlyfr Llandrindod R (LLW) AS Ffacsimili
1894 Park Penny Guide M DRE Gwreiddiol
1895 Bennett's (Cymru) B, M, R AS Ffacsimili
1895 Bennett's (Gogledd Cymru) M DRE Ffacsimili (detholiadau)
1895 Bennett’s (De Cymru) B,M AS Gwreiddiol
1895 Kelly's (Cymru) B, M, R LLW Original
1895 Kelly's (Cymru) B, R AS Ffacsimili
1895 Slater's (Gogledd Cymru) M AS, DRE Fiche (yn hwyrach Pigot & Co)
1896 Llandrindod Wells Illus. Guide R (LLW) AS Ffacsimili (cyhoeddwyr Bufton)
1897 Park Penny Guide M (MON) DRE Gwreiddiol (Trefaldwyn a'r cylch)
1901 Kelly's (Cymru) B, M, R LLW Gwreiddiol
1902 Debrett's (UK) B, M, R LLW Gwreiddiol
1904 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) AS Ffacsimili
1904 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) DRE Gwreiddiol a Chopi
1905 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) AS Ffacsimili (detholiadau)
1905 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) DRE Gwreiddiol a Chopi
1906 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) DRE Gwreiddiol
1906 Kelly's (Cymru) B, M, R LLW Gwreiddiol
1906 Kelly's (Cymru) B, R AS Ffacsimili (detholiadau)
1907 Cyfeirlyfr Ffon y Swyddfa Bost B, M, R AS Ffacsimili (detholiadau)
1907 Cyfeirlyfr Ffon y Swyddfa Bost M DRE Ffacsimili (detholiadau)
1908 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) AS Ffacsimili (detholiadau)
1908 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) DRE Gwreiddiol a Chopi
1909 Bishop's Powysland Almanack M DRE Gwreiddiol
1909 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) AS Ffacsimili (detholiadau)
1909 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) DRE Gwreiddiol a Chopi
1910 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) AS Ffacsimili (detholiadau)
1910 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) DRE Gwreiddiol a Chopi
1911 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) AS Ffacsimili (detholiadau)
1911 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) DRE Gwreiddiol a Chopi
1912 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) AS Ffacsimili (detholiadau)
1912 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) DRE Gwreiddiol a Chopi
1913 Bennett's (Gogledd Cymru) M AS, DRE Fiche
1914 Burke's (UK) B, M, R LLW Gwreiddiol
1914 Kelly's (De Cymru) B, R ABER Gwreiddiol: Manylion Aberhonddu ar goll
1914 Llanidloes Almanack &c. M (LLI) DRE Gwreiddiol
1914 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) AS Ffacsimili (detholiadau)
1914 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) DRE Gwreiddiol a Chopi
1915 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) AS Ffacsimili (detholiadau)
1915 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) DRE Gwreddiol a Chopi
1916 Llandrindod Wells Guide R (LLW) AS Ffacsimili
1917 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) AS Ffacsimili
1917 Payne's Welshpool Almanack M (WEL) DRE Gwreiddiol a Chopi
1922 Bennett's (Gogledd Cymru) M AS, DRE Fiche
1926 Kelly's (De Cymru) B, R ABER Gwreiddiol
1926 Kelly's (De Cymru) B, R CAO Gwreiddiol
1926 Kelly's (Cymru) B, M, R LLW Gwreiddiol
1932 Cope's (Gogledd Cymru) M CAO, DRE Fiche
1936 Bennett's (Gogledd Cymru) M AS, DRE Fiche
1936 Cyfeirlyfr Masnach Cymru B, M, R AS Gwreiddiol
1936 Cyfeirlyfr Masnach Cymru M DRE Ffacsimili
1948 Crockford's Clerical (UK) B, M, R LLW Gwreiddiol
1952 Burke's (UK) B, M, R LLW Gwreiddiol
1968 Debrett's (UK) B, M, R LLW Gwreiddiol
1986 Crockford's Clerical (UK) B, M, R LLW Gwreiddiol
Clirio