Helpu pobl sy'n byw gyda dementia

Ym Mhowys mae tua 2400 o bobl yn  byw gyda dementia, ac oherwydd bod y boblogaeth yn heneiddio, mae’n debyg y gwelwn gynnydd o 44% yn y ffigwr hwn dros yr wyth mlynedd nesaf.   Dyma sut mae cymunedau a gwasanaethau lleol yn helpu pobl sy’n byw gyda dementia ym Mhowys. 

Gwylio ein ffilmiau

Mae'r ffilmiau'n edrych ar ysgogiad ac ymroddiad gwirfoddolwyr yn Aberhonddu sy'n gwneud gwahaniaeth i deuluoedd, gofalwyr ac unigolion sy'n byw gyda dementia. Mae grwp cymunedol Cynllun Deall Dementia Aberhonddu wedi dwyn ynghyd gwirfoddolwyr, grwpiau ffydd, elusennau, ysgolion, cynghorau tref a chymuned a byrddau gwasanaethau lleol i greu cynllun deall dementia cyntaf Cymru.

Powys sy’n deall dementia

Ym mis Hydref 2014, addawodd Cyngor Sir Powys helpu i wneud Powys yn sir sy’n deall dementia, statws a gydnabyddir yn swyddogol gan Gymdeithas Alzheimer trwy ei rhaglen Cymunedau sy’n Deall Dementia.

Diffinnir cymuned sy’n deall dementia fel un lle mae pobl â dementiayn cael eu galluogi i fod â dyheadau uchelgeisiol a theimlo’n hyderus, gan wybod y gallant gyfrannu a chymryd rhan mewn gweithgareddau sy’n ystyrlon iddynt.

Dylai cymuned sy’n deall dementia fod yn fan lle mae ymwybyddiaeth gynyddol bod dementia yn cyffwrdd â bywydau llawer, ac felly yn gofyn am gyffyrddiad cymunedol.

Download 'Cyngor Sir Powys - Cyngor sy’n deall dementia

Mae gan y llyfrgell gasgliad o lyfrau sydd wedi'u dethol yn benodol i helpu pobl gyda dementia, eu gofalwyr, eu perthnasau a'u ffrindiau - gwelwch y casgliad

Mae'r rhestr yn cynnwys ffynonellau gwybodaeth am y profiad o ddementia sydd wedi'u cymeradwyo'n glinigol a hefyd cyfarwyddyd ymarferol i bobl sy'n byw gyda'r cyflwr. Hefyd mae yna lyfrau ardderchog o'r gyfres ‘Pictures to Share’, a fwriadwyd i fod yn rhwydd eu defnyddio i bobl yng nghyfnodau canol a hwyr y cyflwr. Maen nhw'n llyfrau hyfryd i bobl bori ynddynt a hel atgofion, ac mae teuluoedd a ffrindiau hefyd yn eu cael yn ddefnyddiol fel dull o ysgogi sgwrs a ffordd wych o rannu a chofio gyda  châr a chyfeillion.

Cymunedau Deall Dementia

Image of community

 

Ym Mhowys heddiw mae cymunedau’n tynnu at ei gilydd i fynd i’r afael â’r stigma sy’n gysylltiedig â’r clefyd trwy drefnu sesiynau Cyfeillion Dementia dan arweiniad Hyrwyddwyr gwirfoddol Cyfeillion Dementia.

 

Mae hyn yn golygu dysgu pobl i ddeall dementia a dangos pa mor bwysig yw gwneud pethau syml ac ymarferol i addasu i’r clefyd ym mywyd bob dydd.  Yr un fath bydd hyn yn rhoi cymaint o annibyniaeth a pharch â phosibl i’r rhai sy’n byw gyda dementia gan eu helpu nhw a’u gofalwyr i fyw’n dda a chyfrannu i’r gymuned. 

 

Trwy weithio gyda Chymdeithas Alzheimer’s, mae cymunedau’n cymryd camau mawr i Ddeall Dementia.  Mae Cymuned Deall Dementia’n cynnwys y gymuned gyfan – gweithwyr siop, gweithwyr gwasanaethau cyhoeddus, grwpiau ffydd, busnesau, heddlu, staff gwasanaethau tân ac ambiwlans, gyrwyr bysus, disgyblion ysgol, clybiau a chymdeithasau ac arweinwyr cymunedol – pobl sydd wedi ymrwymo i weithio gyda’i gilydd i helpu’r rhai hynny sy’n byw gyda dementia i barhau i fod yn rhan o’r gymuned.

 

Mae Aberhonddu ar flaen y gad o ran herio'r mythau a'r stigma o amgylch y clefyd.


Dementia friendly community logo

 

Mewn menter sy’n cael ei harwain gan wirfoddolwyr, mae tref Aberhonddu’n gweithio’n ddiwyd i godi ymwybyddiaeth a dealltwriaeth, yn helpu ac yn hyrwyddo cynhwysiant cymdeithasol, ac yn bwysicaf oll yn rhoi llais i bobl â dementia a’u gofalwyr er mwyn gallu cydnabod eu hanghenion yn llawn a chynnig y cymorth iawn.

 

Ar 14 Awst 2014, i gydnabod y gwaith sydd ar fynd, derbyniodd tref Aberhonddu statws swyddogol ‘Gweithio i ddeall Dementia’ gan y Gymdeithas Alzheimer.  Dyma’r gymuned gyntaf yng Nghymru i’w chydnabod fel hyn sy’n adlewyrchu’r ffaith bod y gymuned yn fawr ei gofal.

 

 

Mae'r ffilm gyntaf am ddementia yn canolbwyntio ar Ysgol Gynradd Llanfaes yn Aberhonddu. 

Image of Karen Lawrence

 

Mae Karen Lawrence y Pennaeth yn esbonio’i phrofiad ei hun o’r salwch gyda’i mam-gu a’r gwaith mae’r ysgol yn ei wneud i gefnogi’r gymuned leol a Chartref Preswyl Trenewydd sydd ond tafliad carreg o’r ysgol.  Mae Karen yn esbonio’r effaith gafodd Joan Brown, Hyrwyddwr lleol Dementia, ar staff a disgyblion yr ysgol a sut y mae wedi’u galluogi nhw nid yn unig i ddod yn gyfeillion dementia, ond i ddod yn llysgenhadon ifanc mewn ysgolion eraill.

 

Mae’r ysgol wedi codi ymwybyddiaeth gyda disgyblion, rhieni, staff a llywodraethwyr i ledu’r neges a chafwyd ymateb positif iawn.

 

Wrth ffilmio dywedodd Karen hefyd:

 

“Roedd yr effaith emosiynol gafodd yr hyfforddiant ar oedolion yn ysgubol.  Fe sylweddolais y camgymeriadau y gwnes i gyda fy mamgu yn ystod ei salwch.  Trwy godi ymwybyddiaeth mae’n bosibl dileu’r ofn trwy ddatblygu dealltwriaeth, sylweddoli bod y bobl hynny sy’n annwyl i chi yn dal i fod yno a bod modd eu cyrraedd yn aml trwy eu hatgofion cynnar.

 

“Gallwn dim ond gofyn i bawb stopio i feddwl am ddementia a’i effaith ar bawb.  Mae plant wedi mynd adre’n awyddus ar ôl sesiwn a dweud wrth eu rhieni am ddementia fel bod hyd yn oed rhieni’n rhan o’r broses.”

 

 

 

Image showing a visit to a residential home

 

“Wrth ymweld â’r cartref preswyl byddai plant yn amyneddgar iawn yn ailadrodd rhyw dair neu bedair gwaith pwy oedden nhw, neu’n trafod pa mor hyfryd yw blodyn dro ar ôl tro oherwydd eu bod nhw’n deall dementia a’i effaith ar rywun.”

 

Karen Lawrence

Image of dementia awareness in a school
Image of dementia awareness work in a school

 

 

Mae’r sgiliau dysgu eithriadol mae’r plant yn eu cael yn ysbrydoledig, mae plant o flynyddoedd 2 – 6 yn deall y clefyd.  Mae’r plant eisoes wedi dysgu cymaint o brosiect pontio’r cenedlaethau – sgiliau cyfathrebu, datrys problemau, cynllunio, gwaith tîm, sgiliau garddio, dinasyddiaeth ond yn fwy na dim, parch i’r boblogaeth h?n a’r cyfan y gallan nhw ei gynnig.  Yn fwy na dim, mae clywed y trigolion na fyddai fel arfer yn dweud rhyw lawr, yn siarad am arddio gyda’u rhieni, neu am eu gerddi eu hunain, neu’n dysgu’r plant i blannu tatws yn amhrisiadwy.

 

“Mae ein hymweliadau â Threnewydd yn llawn chwerthin, gwenau a hwyl.  Yn ôl y staff, mae’r trigolion bob amser yn gofyn pryd fydd y plant yn dod nesaf.  Mae’n cael effaith bositif ar les y trigolion, staff a’r disgyblion.  Yn ystod ein hymweliad diwethaf, soniodd un o’r trigolion faint y mae wedi’i ddysgu o’r plant – rwy’n credu ei bod yn bendant fel arall ac mae’n fraint cael bod yn rhan ohono.

 

“Nid ydym yn ceisio newid y byd, dim ond newid y byd i rai mewn ffordd bositif.”

 

Mae’r neges o’r ysgol yn bwerus ac yn ysbrydoledig, a bydd yr ail ffilm yn edrych ar y gymuned ehangach a’r rhai hynny sydd wedi gwneud i hyn ddigwydd.

 

 

 

 

Powys teching Health Board logo
One Powys logo
Welsh Government logo
PAVO logo
Alzheimer's Society logo
Dementia friendly community logo
Clirio